AY Madde 133 — F. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, radyo ve televizyon kuruluşları ve kamuyla ilişkili haber ajansları

8/7/1993 tarihli ve 3913 sayılı Kanunun 1. maddesiyle verilen metnin gerekçesi

Teklif eden: 182 milletvekilinin teklifi

2709 Sayılı T.C. Anayasası 1982 yılında yürürlüğe girmiş ve 10 yıla varan bir uygulama geçirmiş bulunmaktadır.

Bu uygulama döneminde ortaya çıkan ve gerek dünyadaki ve gerekse ülkemizdeki değişimlere cevap vermekte yetersiz kalan kuralların değiştirilmesi bir zorunluluk olarak ortaya çıkmıştır. Zira statik yapıya sahip olan bir kısım yasal kurallar hayatın dinamizmine cevap vermekte zorlanmışlar ve hatta değişimler yasaların önüne geçmişlerdir.

Bunun en belirgin örneği ise iletişim alanında çağın ulaşmış olduğu ve yasal kuralları tamamen aşmış bulunan teknolojik gelişmelerdir.

Radyo ve Televizyon istasyonlarının devlet eli ile kurulacağı ve yönetimlerinin kamu tüzelkişiliği biçiminde düzenleneceğine ilişkin Anayasa kuralı fiilen uygulanamaz hale gelmiştir.

Gelişen teknoloji, bu alanı düzenleyen Anayasa hükmünü aşarak yurt dışında yayın yapan istasyonların yaygın şekilde faaliyetlerine imkân vermektedir.

Diğer yandan evrensel demokrasinin giderek kitle iletişim araçlarında çoğulculuk ve rekabet anlayışında ön verdiği gözlenmektedir.

Radyo ve Televizyon alanında devlet tekeleni korumak çağın geldiği demokratik seviyede artık düşünce özgürlüğünün tarifi dışında kalmaktadır.

Yazılı basında olduğu gibi, Radyo ve Televizyon alanında da çok sesliliğe geçmek zorunlu hale gelmiştir.

Bu nedenle Anayasanın 133 üncü maddesinin yeniden düzenlenmesi bir zorunluk olarak ortaya çıkmıştır.

Ülkemizde bu alanda ortaya çıkan fiili durum dikkate alınırsa bu zorunluluğun ne kadar acil olduğu da görülecektir.

Bu düzenleme ile devlet tekeli kaldırılırken devlet gözetimi ilkesi getirilmektedir. Yayınların tarafsızlığı esas alınmış ayrıntılı düzenleme yasaya bırakılmıştır.

Bütün Radyo ve Televizyon istasyonlarının Anayasanın temel ilkesine, millet ve ülkenin birlik ve bütünlüğüne, bölünmezliğine, genel ahlaka aykırı yayın yapamayacakları temel ve tabiî ilkeler olarak düşünülmüş ve aykırı davranışların yasalarda müeyyidesini bulacağı esası dikkate alınmıştır.

Not: Sıra sayısı taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır. Teklifte ayrı madde gerekçesi yoktur; değişiklik tek maddedir ve metin teklifin gerekçesidir. Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.

21/6/2005 tarihli ve 5370 sayılı Kanunun 1. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

Bu maddenin kenar başlığı “ F. Radyo ve televizyon kuruluşları ve kamuyla ilişkili haber ajansları” iken, 21/6/2005 tarihli ve 5370 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.

Teklif eden: 198 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 894 başlığı: adı yazılan 5 milletvekili ile 193 milletvekili)

13.4.1994 tarihli ve 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyelerinin seçimini düzenleyen 6 ncı maddesinde 15.5.2002 tarihli ve 4756 sayılı Kanunla yapılan değişiklik üzerine anılan maddenin, beş üyenin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilmesine ilişkin (a) bendinin Anayasaya aykırılığı sebebiyle iptali talep edilmiş ve anılan hüküm Anayasa Mahkemesinin 21.9.2004 tarihli ve E.2002/100, K. 2004/109 sayılı Kararıyla iptal edilmiştir.

Bilindiği gibi, radyo ve televizyon yayınlarının kamuoyunun oluşumunda çok önemli bir etkisi bulunmaktadır. Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun radyo ve televizyon faaliyetlerini düzenlemek ve denetlemekle görevli ve yetkili olması sebebiyle, Üst Kurul üyelerinin atanmasında, diğer düzenleyici ve denetleyici kurumlardan farklı olarak, Bakanlar Kurulunun yerine Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkili kılınmasında zorunluluk bulunmaktadır. Bu nedenle, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyelerinin, Üst Kurulun kurulduğu 1994 yılından 3984 sayılı Kanunda 2002 yılında yapılan değişikliğe kadar olduğu gibi yine Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilmesi ve bu seçimde siyasi parti gruplarının adaylarının adalete uygun bir oranda belirlenmesi gerekmektedir.

Bu nedenle, Teklifle Anayasanın 133 üncü maddesine bir fıkra eklenerek Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyelerinin, siyasi parti gruplarının Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üye sayısı oranlarına göre belirlenecek adaylar arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca seçilmesi; ayrıca Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun kuruluşu, görev ve yetkileri, üyelerinin nitelikleri, seçim usulleri ve görev sürelerinin kanunla düzenlenmesi öngörülmektedir.

Not: 5370 sayılı Kanun, Cumhurbaşkanınca bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen 5356 sayılı Kanunun yeniden kabulüdür; geri gönderme üzerine hazırlanan komisyon raporunda (S. Sayısı 941) madde gerekçesi yoktur, gerekçe 5356 sayılı Kanunun teklifine aittir. Teklifte ayrı madde gerekçesi yoktur; değişiklik tek maddedir ve metin teklifin gerekçesidir. Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir. Kaynak HTML'de bitişik dizilmiş kelimeler (“BüyükMilletMeclisi”, “ÜstKurulu”, “olarak,Bakanlar”) arasına boşluk konulmuştur.

İlk kabul metni

8/7/1993 tarihli ve 3913 sayılı Kanunun 1. maddesiyle bütünüyle değiştirildi.

F. Radyo ve Televizyon İdaresi ve kamuyla ilişkili haber ajansları

Radyo ve televizyon istasyonları, ancak Devlet eli ile kurulur ve idareleri tarafsız bir kamu tüzelkişiliği halinde düzenlenir. Kanun; Türk Devletinin varlık ve bağımsızlığını, ülkenin ve milletin bölünmez bütünlüğünü, toplumun huzurunu, genel ahlâkı ve Anayasanın 2 nci maddesinde belirtilen Cumhuriyetin temel niteliklerini koruyacak tarzda yayın yapmasını düzenler ve Kurumun yönetim ve denetiminde, yönetim organlarının oluşturulmasında ve her türlü radyo ve televizyon yayınlarında tarafsızlık ilkesini gözetir. Haber ve programların seçilmesi, işlenmesi, sunulması ve millî kültür ve eğitime yardımcılık görevinin yerine getirilmesi, haberlerin doğruluğunun sağlanması esasları, organların seçimi, görev, yetki ve sorumlulukları kanunla düzenlenir. Yukarıdaki ikinci fıkra hükümleri, kamu iktisadî teşebbüsü niteliği taşıyan veya Devlet yahut diğer kamu tüzelkişilerinden malî yardım gören haber ajansları hakkında da uygulanır.