DMK Madde 225 — Mecburi hizmetle ilgili yükümlülükler:
Mecburi hizmetle ilgili yükümlülükler:Değişik
(Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.)
Mecburi hizmetle yükümlü bulunanlar yetiştirme, eğitim veya staj sürelerinin bitiminden itibaren en çok iki ay içinde kurumlarına başvurmak zorundadırlar.
Bunlardan;
a) Başvurma tarihinden itibaren en geç 3 ay içinde bir göreve atanmayanların mecburi hizmet yükümlülükleri kalkar. Mecburi hizmetin (d) fıkrasına göre krediye dönüştürülmesi istendiği takdirde bu süre istemin karara bağlandığı tarihten başlar. Bu durumun oluşuna kendi kusuru ile sebep olan memurlar bundan doğan zararı tazminle yükümlüdürler.
b) Başvurmayanlar veya atanma için gerekli belgelerini tamamlamayanlar yol giderleri de dahil olmak üzere, kendilerine kurumlarınca yapılmış bulunan bütün giderleri yüzde elli fazlasiyle ödemek zorundadırlar.
c) Atanıp da yükümlü bulundukları mecburi hizmeti bitmeden ayrılmış veya bir ceza sebebiyle memurluktan çıkarılmış olanlar mecburi hizmetlerinin eksik kalan kısmı ile orantılı tutarı yüzde elli fazlasiyle ödemek zorundadırlar.
d) Hizmetlerine lüzum olmadığına Cumhurbaşkanınca karar verilenlerin mecburi hizmet yükümlülükleri krediye dönüştürülebilir.[286]
e) İlk ve orta dereceli okullar ile, kurslarda Milli Eğitim Bakanlığı tarafından okutulan parasız yatılı öğrencilerin mecburi hizmetlerine, bu kanuna tabi kurum ve kuruluşlarda ihtiyaç olmaması halinde Milli Eğitim Bakanlığı bunların mecburi hizmet yükümlülüğünü kaldırmaya yetkilidir. Bu fıkraya göre kurumların, ihtiyaci olup olmadığı bir aylık süre verilmek ve Resmî Gazete'de ilan edilmek suretiyle tespit olunur.
Askerlikte geçen süre mecburi hizmetten sayılmaz.
Mecburi hizmetini yapmakta iken yasama organına seçilenlerin yükümlülükleri seçildikleri sürece ertelenir.
İçtihatlar
DMK 225/11 karar
Danıştay 12. Daire
E. 2000/1600 · K. 2000/3279 · 09.10.2000
… 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 225. maddesinin 1.fıkrasında, mecburi hizmetle yükümlü bulunanların yetiştirme, eğitim ve staj sürelerinin bitiminden itibaren en çok iki ay içinde kurumlarına başvurmak zorunda olduklarının belirtildiği, maddenin 2.fıkrası (a) bendinde de; bu kişilerden başvurma tarihinden itibaren en geç üç ay içinde bir göreve atanmayanların mecburi hizmet yükümlülüklerinin kalkacağının öngörüldüğü, dosyanın incelenmesinden; davacının … Sağlık Meslek Lisesinde yatılı olarak okuyarak 1995-1996 öğretim yılında sağlık memuru olarak mezun olduğu,18.7.1996 tarihinde idareye başvurarak görev almak istediği, o yıl için sadece 980 hemşire kadrosuna atama izni verildiği,…
Madde geneli1 karar
Danıştay 8. Daire
E. 2004/2364 · K. 2004/4056 · 27.10.2004
Davacı, 657 sayılı Kanunun 225.maddesinde kurala bağlandığı biçimde kendisinden istenilen mecburi hizmeti yerine getirememe kapsamında bulunmamaktadır. Ancak yüklenme senedi ile idareye karşı taahhüt ettiği yükümlülüklerini yerine getirmekle sorumlu tutulabileceğinden ödenen aylıkların % 50 fazlası ile geri alınmasına hukuki olanak bulunmamaktadır.
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-10-31. Atıftan önce tam metni okuyun.
Dipnotlar ve değişiklikler1
[286]2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 182 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “ilgili kurumun teklifi ve Maliye Bakanlığının uygun görüşüne dayanılarak Bakanlar Kurulunca” ibaresi “Cumhurbaşkanınca” şeklinde değiştirilmiştir.
İlk kabul ve önceki metinler2
İlk kabul metni
30/5/1974 tarihli ve 12 sayılı KHK ile bütünüyle değiştirildi.
Mecburi hizmetlilerin kurumlarına başvurmaları
Mecburi hizmetle yükümlü bulunanlar, yetiştirme, eğitim veya staj sürelerinin bitiminden itibaren en çok bir ay içinde kurumlarına başvurmak zorundadırlar. Bunlardan : A) Başvuranların, başvurma tarihinden itibaren en geç üç ay içinde bir göreve atanmıyanların mecburi hizmet yükümlülükleri kalkar. Bu durumun ihdasına sebebiyet veren memurlar bundan doğan zararı tazminle yükümlüdürler. B) Başvurmıyanlar veya atanma için gerekli belgelerini tamamlamıyanlar yol giderleri de dâhil olmak üzere kendilerine kurumlarınca yapılmış bulunan bütün masrafları iki kat olarak ödemeye mecburdurlar. C) Atanıp da yükümlü bulundukları mecburi hizmeti bitmeden ayrılmış veya bir ceza sebebi ile memurluktan çıkarılmış olanlar mecburi hizmetlerinin eksik kalan kısmı ile orantılı miktarı iki kat olarak ödemek zorundadırlar. Askerlikte geçen süre mecburi hizmetten sayılmaz.
Resmî Gazete · 23 Temmuz 1965, Sayı 1205630/5/1974 tarihli ve 12 sayılı KHK ile verilen metin
15/5/1975 tarihli ve 1897 sayılı Kanunun 1. maddesiyle bütünüyle değiştirildi.
Mecburi hizmetle ilgili yükümlülükler
Mecburi hizmetle yükümlü bulunanlar yetiştirme, eğitim veya staj sürelerinin bitiminden itibaren en çok iki ay içinde kurumlarına başvurmak zorundadırlar. Bunlardan; a) Başvurma tarihinden itibaren en geç 3 ay içinde bir göreve atanmıyanların mecburi hizmet yükümlülükleri kalkar. Mecburî hizmetin (d) fıkrasına göre krediye dönüştürülmesi istendiği takdirde bu süre istemin karara bağlandığı tarihten başlar. Bu durumun oluşuna kendi kusuru ile sebep olan memurlar bundan doğan zararı tazminle yükümlüdürler. b) Başvurmayanlar veya atanma için gerekli belgelerini tamamlamıyanlar yol giderleri de dahil olmak üzere, kendilerine kurumlarınca yapılmış bulunan bütün giderleri yüzde elli fazlasiyle ödemek zorundadırlar. c) Atanıp da yükümlü bulundukları mecburî hizmeti bitmeden ayrılmış veya bir ceza sebebiyle memurluktan çıkarılmış olanlar mecburî hizmetlerinin eksik kalan kısmı ile orantılı tutarı yüzde elli fazlasiyle ödemek zorundadırlar. d) Hizmetlerine lüzum olmadığına ilgili kurumun teklifi ve Maliye Bakanlığının uygun görüşüne dayanılarak Bakanlar Kurulunca karar verilenlerin mecburî hizmet yükümlülükleri krediye dönüştürülebilir. e) İlk ve orta dereceli okullar ile, kurslarda Millî Eğitim Bakanlığı tarafından okutulan parasız yatılı öğrencilerin mecburi hizmetlerine, bu kanuna tabi kurum ve kuruluşlarda ihtiyaç olmaması halinde Millî Eğitim Bakanlığı bunların mecburi hizmet yükümlülüğünü kaldırmaya yetkilidir. Bu fıkraya göre kurumların, ihtiyacı olup olmadığı bir aylık süre verilmek ve Resmî Gazete’de ilân edilmek suretiyle tespit olunur. Askerlikte geçen süre mecburi hizmetten sayılmaz.
Resmî Gazete · 31 Mayıs 1974, Sayı 14901Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.