Özendirme, Denetim, Yaptırımlar, Gelir ve Giderler
TKAK Madde 19 — Denetim
Denetim
Bu Kanunun uygulamasında denetim görevini Bakanlık, valilikler veya kurullar yapar ya da yaptırır. Bu Kanunda yer alan projeler ve izinlerle ilgili denetimler, proje ve izin onaylarının verilmesinden itibaren iki yıl içerisinde tamamlanarak sonucundan Bakanlık ve kurullara bilgi verilir. Uygulamada etüt, sınıflama, analiz gibi toprak ve arazi ile ilgili teknik konularda denetim görevini Bakanlık yapar veya yaptırır. Kurul üyesi kurum veya kuruluşlar ile sivil toplum kuruluşları tespit ettikleri arazi bozulmaları ve toprak kayıpları ile verilen iznin amacına uygun olmayan faaliyetler hakkında valiliklere ihbarda bulunabilir. Valilikler konuyu inceleyerek, sonucu en geç bir ay içerisinde Bakanlığa ve ihbarı yapana bildirmek zorundadır.[11]
(Ek fıkra:28/10/2020-7255/23 md.) Yapılan denetimler sonucu aykırılık tespit edilmesi halinde bu durum, tapu ayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.
İçtihatlar
TKAK 19/21 karar
Danıştay 10. Daire
E. 2020/4913 · K. 2024/1896 · 13.05.2024
3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 5, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15 ve 24 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanarak yürürlüğe konulan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin Amaç ve kapsam başlıklı 1. maddesinde," (1) Bu Yönetmeliğin amacı; …
TKAK 19/072 karar
Danıştay 10. Daire
E. 2023/3197 · K. 2026/241 · 14.01.2026
… 7181 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan, 5403 sayılı Kanunda belirtilen izinler alınmadan tarım arazilerinin amacı dışında kullanılamayacağına ilişkin yasağın istisnaları (yasak kapsamı dışında kalan haller) düzenlenmekte olup söz konusu düzenleme ile 5403 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış imar planları ile tarım dışı amaçla kullanımı kesinleşen alanların istisna kapsamına alındığı ve tarım dışı amaçla kullanıma açılan bu alanlar yönünden düzenleme getirildiği görülmektedir.
Danıştay 10. Daire
E. 2022/8427 · K. 2025/6984 · 29.12.2025
… 7181 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan, 5403 sayılı Kanunda belirtilen izinler alınmadan tarım arazilerinin amacı dışında kullanılamayacağına ilişkin yasağın istisnaları (yasak kapsamı dışında kalan haller) düzenlenmekte olup söz konusu düzenleme ile 5403 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış imar planları ile tarım dışı amaçla kullanımı kesinleşen alanların istisna kapsamına alındığı ve tarım dışı amaçla kullanıma açılan bu alanlar yönünden düzenleme getirildiği görülmektedir.
Madde geneli3 karar
Danıştay 10. Daire
E. 2020/3958 · K. 2024/1791 · 06.05.2024
Dava dosyasının incelenmesinden; Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nün 20/02/2017 tarih ve E.291974 sayılı Genel Yazısı ile; 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu'nun 12. maddesi ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 19. maddesi ile Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna, kamu yararına lüzum kararı alma yetkisi verildiğinin, EPDK tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na göre kamu yararı kararları yerine geçen lüzum kararlarının, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 13. maddesi gereğince istenen kamu yararı kararı olarak değerlendirilmesi gerektiğinin belirtilmesi üzerine, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun ... tarih ve ...sayılı kararıyla; ...…
Danıştay 10. Daire
E. 2023/6225 · K. 2026/240 · 14.01.2026
… Her ne kadar davalı idarenin savunmasında 5403 sayılı Kanun'un 21. maddesine ilişkin bir uygulama yönetmeliğinin yürürlüğe girmediğinden bahisle dava konusu başvuru hakkında bir işlem tesis edilmediği ileri sürülmekteyse de, Kanunda tarım arazilerinin korunmasına ilişkin temel yükümlülüklerin açık bir biçimde düzenlendiği, uygulanabilecek yaptırımın sebebi, konusu, muhatabı ve sonucunun Kanunda çerçevesi çizilmiş bir şekilde belirlenmiş olduğu, idarenin denetim ve müdahale yetkisinin doğrudan kanundan kaynaklandığı, düzenleyici işlem eksikliğinin; kanun hükmünün uygulanmasını tamamen imkansız hale getirmiyorsa, yürürlükteki kanun hükümlerinin uygulanmamasına gerekçe oluşturamayacağı açıktır.
Danıştay 10. Daire
E. 2019/7540 · K. 2023/2735 · 24.05.2023
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından; davalı idareden 5403 sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamında dava konusu işleme yönelik denetim talebinde bulunduğu, davalı idarece hiçbir denetim yapılmadan talebinin reddedildiği, dava konusu işlemin 19. maddeye aykırı icrai bir işlem olduğu, daha önce tapu müdürlüğüne yaptığı başvurunun bu dava ile ilgisinin bulunmadığı, toplulaştırma işlemini bütün unsurları ile öğrenemediği, davanın süresinde açıldığı ileri sürülmektedir.
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-02. Atıftan önce tam metni okuyun.
Dipnotlar ve değişiklikler1
[11]28/10/2020 tarihli ve 7255 sayılı Kanunun 23 üncü maddesi ile 19 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “projelerle ilgili denetim örnekleme yöntemiyle yapılır ve” ibaresi “projeler ve izinlerle ilgili denetimler, proje ve izin onaylarının verilmesinden itibaren iki yıl içerisinde tamamlanarak” şeklinde, dördüncü cümlesinde yer alan “ilgili” ibaresi “verilen iznin amacına uygun olmayan” şeklinde, beşinci cümlesinde yer alan “üç ay içerisinde,” ibaresi “bir ay içerisinde Bakanlığa ve” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde gerekçeleri2
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Madde ile; arazi kullanımı ve toprak koruma ile ilgili konularda Kanunun öngördüğü tedbirlerin alınması ve planlara uyulması hususlarındaki denetim Bakanlık ve valiliklere verilmiş, teknik denetimlerin ise Bakanlıkça yapılacağı belirtilmiştir. Ayrıca kurul üyeleri ve sivil toplum kuruluşlarının, tespit ettikleri, arazi bozulmaları ve toprak kayıpları ile ilgili faaliyetler hakkında kurullara ihbarda bulunabilmeleri imkanı getirilmiştir. Böylece kamu ve sivil toplum örgütlerinin konuya duyarlı hale getirilmesi ve Kanunun uygulanmasında etkinliğin sağlanması hedeflenmiştir.
Not: Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.
TBMM · S. Sayısı 878, 1/949 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 18)28/10/2020 tarihli ve 7255 sayılı Kanunun 23. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
28/10/2020 tarihli ve 7255 sayılı Kanunun 23 üncü maddesi ile 19 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “projelerle ilgili denetim örnekleme yöntemiyle yapılır ve” ibaresi “projeler ve izinlerle ilgili denetimler, proje ve izin onaylarının verilmesinden itibaren iki yıl içerisinde tamamlanarak” şeklinde, dördüncü cümlesinde yer alan “ilgili” ibaresi “verilen iznin amacına uygun olmayan” şeklinde, beşinci cümlesinde yer alan “üç ay içerisinde,” ibaresi “bir ay içerisinde Bakanlığa ve” şeklinde değiştirilmiştir.
Teklif eden: 61 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 221 başlığı: ilk imza sahibi ve 60 milletvekili)
5403 sayılı Kanunun 19 uncu maddesinde yapılan değişiklikle; mezkur Kanun kapsamındaki denetimlerin daha etkin hale getirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda tarım arazilerini tarımsal amaçlı projelerde veya tarım dışı amaçlı kullanımlarda verilen izinlerin amaca yönelik kullanılıp kullanılmadığının hızlı bir şekilde denetlenmesi, denetim sonucunda tespit edilen uyumsuzlukların ilgili mercilere iletilmesi ve gereğinin yapılması düzenlenmektedir. Ayrıca yine caydırıcılığı artırmak amacıyla, denetimler sırasında ihlal tespit edilmesi halinde tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince şerh düşülmesi öngörülmektedir.
TBMM · S. Sayısı 221, 2/2985 esas numaralı teklifin madde gerekçesi (madde 22), s. 11Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.