AvK Madde EK 4 — Denetim:

8/5/1984 tarihli ve 3003 sayılı Kanunun 8. maddesiyle eklenen metnin gerekçesi

Teklif eden: Hükümet (Bakanlar Kurulu)

Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (EK 4. madde, EK 1. madde, EK 3. madde). Bu maddeyi anan kısım vurgulanmıştır.

7. Tasarının 7 nci maddesi, kanuna 5 maddenin eklenmesini öngörmektedir.

Ek birinci madde, Anayasanın 135 inci maddesinin ikinci fıkrasıyla getirilen ve kamu kurum ve kuruluşlarında görevli avukatların baro levhasına yazılmalarını isteklerine bağlı kılan bir hükmü içermektedir. Avukatlık Kanunu, avukatlığa kabul, ruhsatname verilmesi ve baro levhasına yazılma işlemlerini birbiriyle bağlantılı olarak ve bir bütün halinde hükme bağlamış olduğundan baro levhasına yazılma zorunluğunu ortadan kaldıran hükümle doğabilecek boşluklar bu maddeyle ayrıca düzenlenmiştir. Buna göre Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlığa kabullerine kendilerine ruhsatname verilmesine, baro levhasına yazılmalarına karar verilmiş bulunan kamu sektöründeki avukatlardaki baro levhasına yazılma şartı artık aranmayacak ancak bunlar baro levhasına yazılı avukatlara verilen yetki ve hakları kullanabilecekler ve ödevleriyle yükümlü olacaklardır. İkinci fıkra, stajlarını bitirdiklerinde yukarıda belirtilen bir göreve atanacaklarını beyan eden kişilerin baro levhasına yazılmayarak kendilerine avukatlık ruhsatnamesi verilmesini ve avukatlığa kabul edilmelerini öngörmektedir. Ancak, avukatlığa kabul ve ruhsatname verilmesi işlemi kanunun diğer hükümlerinin öngördüğü hükümlere, yani bu konuda baro yönetim kurulunca bir karar verilmesine, kararın Adalet Bakanlığınca onaylanmasına, ruhsatnamenin Türkiye Barolar Birliğince düzenlenip baroca yemin yaptırıldıktan sonra verilmesine tabi olacaktır. Maddenin birinci fıkrasında sayılan görevlerde bulunmaları ya da bu görevlere atanacakları gerekçesiyle baro levhasına yazılma zorunluğundan vareste tutulan kişiler bu görevlerinden ayrıldıklarında avukatlık mesleğini serbest olarak icra etmek istedikleri takdirde baro levhasına yazılma zorunluğunda olacaklardır.

Bu maddeyle kanuna eklenen ikinci madde, serbest meslek olmakla beraber bir kamu hizmeti niteliğinde bulunan avukatlığın (Avukatlık Kanunu Md. 1) ve kamu kurumu niteliğinde bulunan baroların dış ilişkilerinde düzen ve güveni sağlamak ve gerektiğinde Devletin adalet politikasının sağlıklı bir biçimde dış ülkelere yansıtılmasına yardımcı olmak için gerekli önlemleri almak bakımından yurt dışına görevli olarak kuruluşlarını temsil etmek üzere giden avukatların Adalet Bakanlığına başvurmalarını öngörmektedir.

Ek 3 üncü madde, Anayasanın 135 inci maddesinin birinci fıkrasında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının organ seçimlerinin yargı gözetimi altında yapılmasını öngören hükmün gereği olarak hazırlanmış bulunmaktadır. Maddede yargı gözetimi ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir. Bu suretle, barolardaki organ seçimlerinin bazı hallerde hâkimiyet kurmak isteyen bazı gruplarca kanun sınırları zorlanarak ve demokratik yöntemlerin uygulanmasını zorlaştırarak yapılmak istendiği konusundaki şikâyetler ve gözlemler nazarı itibare alınmıştır.

Ek 4 üncü madde Anayasanın 135 inci maddesindeki denetim konusunu düzenlemektedir. Barolarla Türkiye Barolar Birliği organlarınca verilen kararların bakanlığın onayına tabi olması, idarî vesayetin gerektirdiği bir denetim yolu olmakla beraber Anayasanın bundan daha geniş bir denetimi kastetmiş olduğu âşikâr olduğundan ayrıca Adalet Bakanlığının barolarla Türkiye Barolar Birliğini yerinde denetleme yetkisine sahip olduğu hükme bağlanmış bulunmaktadır.

Ek 5 inci madde, istemedikleri için baro levhasına yazılmayan kamu sektöründe görevli avukatların meslek kurallarına riayet etmemeleri halinde kanunda yazılı disiplin cezalarının uygulanacağını hükme bağlamış bu suretle, meslek kurallarına riayet edilmemesi halinde bu avukatların da ceza yaptırımlarına konu olmaları sağlanmıştır. Ayrıca Devlet memuru olmaları veya kamu sektöründe görevli bulunmaları sebebiyle statülerine göre tabi olacakları disiplin işlemlerinin saklı olduğu tabiîdir.

Not: 3003 sayılı Kanun, Cumhurbaşkanınca bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen 28/3/1984 tarihli ve 2991 sayılı Kanunun yeniden kabulüdür; Adalet Komisyonu yalnız 77 nci maddenin onuncu fıkrasını yeniden incelemiş, «Kanunun diğer maddeleri aynen benimsenmiştir» (S. Sayısı 43). Gerekçe ilk kabulün sıra sayısındadır (S. Sayısı 24). Gerekçe 54 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek maddeleri ekleyen 7 nci maddesine aittir (kanunun 8 inci maddesi); ek maddeler için ortak gerekçe bölünmeden gösterilir, bu ek maddeyi anan paragraf vurgulanmıştır. Madde 79 sayılı Kararnameyle değiştirilmiş, Adalet Komisyonu Kararnamedeki «mahalli Cumhuriyet Savcıları ve» ibaresini çıkararak idarî ve malî denetimi yalnız adalet müfettişlerine bırakmıştır (rapor, madde 12; 79 sayılı Kararnamenin gerekçesi ayrı parçadır). Genel Kurul komisyon metnini kabul etmiştir. Sayfa taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır.

3. — Tasarının 3 üncü maddesi, kanuna, söz konusu Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 nci maddesiyle eklenen Ek 4 üncü maddede değişiklik yapmak suretiyle idarî ve malî denetimin hem adalet müfettişleri ve hem de mahallî Cumhuriyet savcılıklarınca ayrı ayrı yapılacağını göstermektedir.

Not: 3003 sayılı Kanun, Cumhurbaşkanınca bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen 28/3/1984 tarihli ve 2991 sayılı Kanunun yeniden kabulüdür; Adalet Komisyonu yalnız 77 nci maddenin onuncu fıkrasını yeniden incelemiş, «Kanunun diğer maddeleri aynen benimsenmiştir» (S. Sayısı 43). Gerekçe ilk kabulün sıra sayısındadır (S. Sayısı 24). Kanunlaşan metin Kararname metninden farklıdır. Adalet Komisyonu raporu: «54 sayılı Kararnamenin Ek 4 üncü maddesi 79 sayılı Kararname ile değiştirilmiş olduğundan bu madde 79 sayılı Kararnamadeki şeklinde bulunan «mahalli Cumhuriyet Savcıları ve» ibaresi çıkarılmak ve idarî ve malî denetim sadece Adalet müfettişlerine bırakılmak suretiyle düzenlenmiş ve Ek 4 üncü madde olarak kabul edilmiştir.» Sayfa taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır.