ÇekK Madde GEÇİCİ 3

31/1/2012 tarihli ve 6273 sayılı Kanunun 6. maddesiyle eklenen metnin gerekçesi

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

Maddenin birinci ve ikinci fıkralarında, yeni çek defterlerinin bastırılıp dağıtılmasına ve eski çek defterlerinin imhasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca bu Kanunun yayımını izleyen bir ay içinde 2 nci madde hükmünce çıkarılıp yayımlanacak tebliğde belirlenen esaslara uygun olarak, bankalar yeni çek defterleri bastıracaklardır. Bankaların, öngörülen tarihe kadar müşterilerine yeni çek defterleri vermesi ve ellerindeki eski çek defterlerini imha etmesi öngörülmüştür.

Üçüncü fıkrada, 3167 sayılı Kanun ile 5941 sayılı Kanunun, Tasarıyla değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan hükümleri gereğince düzenlenmiş olan eski çeklerin hukukî geçerliliğinin devam edeceği düzenlenmiştir.

Dördüncü fıkrada, üzerinde basıldığı tarih yer almayan çeklerin 30/6/2018 tarihine kadar bankaya ibraz edilmemesi halinde, muhatap bankanın bu çeklere ilişkin olarak Kanunun 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğunun sona ereceği düzenlenmiştir.

Beşinci fıkrada, 3167 sayılı Kanuna, 18/2/2009 tarihli ve 5838 sayılı Kanunla geçici 2 nci madde olarak eklenen ve 5941 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin beşinci fıkrasıyla 31/12/2011 tarihine kadar uzatılan, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazının geçersiz olduğuna ilişkin hüküm, ekonomik sıkıntılarla çeklerin zamanında ödenememesi sonucunda ticarî hayatta karşılaşılan sorunlara ve mağduriyetlere çözüm üretilmesi amacıyla, ibraz yasağını 31/12/2017 tarihine uzatacak şekilde yeniden düzenlenmiştir.

Altıncı fıkrada, maddenin yayımı tarihinden önce verilen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarına ilişkin kayıtların, Kanunun 6 ncı maddesinde düzenlenen yasağın kaldırılmasına ilişkin şartlar oluşuncaya kadar, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında tutulmaya devam olunacağı hüküm altına alınmıştır. Kanunun mevcut uygulamasında da, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, suça bağlı olarak ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilmektedir. Bu nedenle, mevcut çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarının akıbetinin ne olacağı konusunda bir düzenleme yapılmıştır.

Not: Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.

27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı Kanunun 26. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı Kanunun 26 ncı maddesiyle bu fıkrada yer alan “31/12/2020” ibaresi “31/12/2021” olarak değiştirilmiştir.

Gerekçe bulunamadı: Teklif ve Komisyon metninde yer almayan hüküm: Genel Kurulda önergeyle eklenmiştir (26.12.2020 tarihli 40 ıncı Birleşim). Önerge, Komisyon metninde bulunmayan bir konuda olduğundan İçtüzüğe göre işleme alınamayacakken grupların uzlaşısıyla, emsal teşkil etmemek üzere işleme alınmış ve Komisyonun salt çoğunlukla katılmasıyla yeni madde olarak kabul edilmiştir; önergenin gerekçesi tutanakta yer almaz.

4/11/2021 tarihli ve 7341 sayılı Kanunun 16. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

4/11/2021 tarihli ve 7341 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle bu fıkrada yer alan “31/12/2021” ibaresi “31/12/2023” şeklinde değiştirilmiştir.

Teklif eden: 52 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 284 başlığı: adı yazılan 2 milletvekili ile 50 milletvekili)

14/12/2009 tarihli ve 5941 sayılı Çek Kanununun geçici 3 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yapılması öngörülen değişiklikle, Covid-19 salgını sebebiyle ticari hayatta meydana gelen olumsuzluklar da dikkate alınarak, salgın sonrasında tacirin ödemelerini planlayabilmesine imkan tanınması ve işletmelerin devamlılığı sağlanarak ekonomik büyümeye katkıda bulunulması amaçlarıyla üzerindeki yazılı keşide tarihinden önce çeklerin ödenmek için muhatap bankaya ibrazının geçersiz olmasına ilişkin düzenlemede yer verilen sürenin, bu aşamada mevcut uygulamayı devam ettirerek 31/12/2023 tarihine kadar uzatılması amaçlanmaktadır.

27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunun 65. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunun 65 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan “31/12/2023” ibaresi “31/12/2025” şeklinde değiştirilmiştir.

Teklif eden: 122 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 79 başlığı: adı yazılan 2 milletvekili ile 120 milletvekili)

5941 sayılı Çek Kanununun geçici 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca 31/12/2023 tarihine kadar üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazının geçersiz olduğu düzenlenmektedir. Maddede öngörülen sürenin uzatılmaması halinde 1/1/2024 tarihinden itibaren çek üzerindeki düzenlenme tarihinden önce çekin bankaya ibrazı mümkün hale gelecek ve bankada karşılığının bulunması halinde ödenmesi zaruri hale gelecektir.

Bu durum, Ülkemiz ticari hayatını yakından etkileyen pandemi, bölgesel savaşlar ve deprem gibi nedenlerle ticari hayatı bozulan ve ekonomik durumunu düzeltmeye çalışan tacirimizin nakit akış yönetiminde sorunlarla karşılaşması ve ödemelerini gerçekleştirememesi ihtimaline sebep olabilecektir. Bu alacaklıların da alacağına sağlıklı bir şekilde ulaşmasını olumsuz etkileyecektir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 5941 sayılı Kanunda geçmişte yapılan muhtelif düzenlemelerle çek hesabı sahibinin, çeki ciro edenlerin ve çek alacaklılarının haklarını korumaya matuf ve ticarette çeke güven kazandıracak tedbirler alınmıştır. Alınan tüm tedbirlerle, çek borçlularının ödemelerini planlayabilmeleri ve alacaklıların da alacaklarına sağlıklı bir şekilde ulaşmaları amaçlanmıştır. Örneğin 1/1/2017 tarihinden sonra bankalarca basılan çeklerde karekod zorunlu unsur haline getirilmiş ve bu çekte güven mekanizmasının gelişmesine önemli katkı sağlamıştır. Böylelikle alacaklının çekle ödemeyi kabul etmesinde çek hesabı sahibinin geçmiş ödeme performansını değerlendirebilmesi mümkün kılınmıştır.

Yukarıda belirtilen gerekçelere istinaden ve alınan tedbirler göz önünde bulundurularak halihazırda devam eden uygulamanın iki yıl süreyle uzatılması amaçlanmaktadır.

4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunun 31. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunun 31 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “31/12/2025” ibaresi “31/12/2028” şeklinde değiştirilmiştir.

Teklif eden: 54 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 239 başlığı: adı yazılan 2 milletvekili ile 52 milletvekili)

5941 sayılı Çek Kanununun geçici 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca 31/12/2025 tarihine kadar üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazının geçersiz olduğu düzenlenmektedir. Bu düzenleme uyarınca, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çek bankaya ibraz edilememekte, borçlu ödemelerini bu uygulama doğrultusunda planlayabilmektedir. Maddede öngörülen sürenin uzatılmaması halinde 1/1/2026 tarihinden itibaren çek üzerindeki düzenlenme tarihinden önce çekin bankaya ibrazı mümkün hale gelecek ve bankada karşılığının bulunması halinde ödenmesi zaruri hale gelecektir.

Çek Kanununda belirtilen sürenin uzatılmaması durumunda çek hesabı sahiplerinin likidite sorunu ile karşılaşmaları ve ödemelerini gerçekleştirememe ihtimali doğacak ve bu durum piyasa akışını sekteye uğratabilecektir. Çekin ciro yoluyla el değiştirmesinin yaygın bir uygulama olduğu da dikkate alındığında tek bir çekin ödenmemesi birden fazla mağdurun ortaya çıkmasına neden olabilecektir. Ticaretin sürdürülebilirliğinin sağlanması ile çek hesabı sahiplerinin nakit akışlarını planlayabilmelerine imkân tanınması bakımından, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihinden önce çeklerin ödenmek için muhatap bankaya ibrazının geçersiz olmasına ilişkin düzenlemede yer verilen 31/12/2025 tarihinin 31/12/2028 tarihine kadar uzatılması amaçlanmaktadır.