BBK Madde 12 — Büyükşehir belediye meclisi

İlk kabul gerekçesi

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

Bu Tasarı ile getirilen en önemli yeniliklerden birisi de büyükşehir belediye meclisi üyelerinin seçimine ilişkin usulün değiştirilmesidir. 3030 sayılı Kanunda öngörülen ilçe belediye meclisleri üye sayısının beşte biri oranında üyenin büyükşehir belediye meclisini oluşturması şeklindeki sistemden vazgeçilerek, büyükşehir belediye meclislerinin doğrudan seçilen üyelerden oluşması öngörülmektedir.

Halen uygulanan sistemde, ilçe ve ilk kademe belediye meclislerinden gelen üyeler; büyükşehir belediye meclislerinde blok halinde hareket etmekte, istedikleri zaman siyasi sebeplerle meclisi çalıştırmamakta, kendi ilçelerinin sorunlarını büyükşehir belediye meclisine taşımakta, büyükşehirin genelini ilgilendiren sorunların çözümünde duyarsız davranmakta, ilçe ve ilk kademe belediye meclislerinde alınan imara ilişkin kararların büyükşehir belediyesi meclisinde görüşülmesi sırasında objektiflikten uzak hareket etmektedirler. Bu aksaklıkları önlemek amacıyla büyükşehir belediye meclisi üyelerinin doğrudan halk tarafından seçilmesi öngörülmektedir.

Ayrıca, katılımı artırmak maksadıyla gündemdeki konularla ilgili kişi veya kurum temsilcileriyle kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversitelerin ilgili bölümlerinin, sendikalar (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun, sendika konfederasyonunun bulunduğu yerde konfederasyonun) ve uzmanlaşmış sivil toplum örgütlerinin temsilcilerinin, oy hakkı olmaksızın meclis toplantılarına katılmasına ve görüş bildirmesine imkân sağlanmaktadır.

Not: Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir. Tasarının 11 inci maddesi Alt Komisyonda değiştirilmiş ve Plan ve Bütçe Komisyonunda üçüncü fıkrası çıkarılarak 12 nci madde olarak kabul edilmiştir (Plan ve Bütçe Komisyonu raporu); gerekçe tasarı metnini açıklar.

12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunun 13. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle, bu fıkrada yer alan “ve ilk kademe” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (12. madde, 3. madde, 4. madde, 5. madde, 7. madde, 8. madde, 9. madde, 10. madde, 11. madde, 14. madde, 17. madde, 18. madde, 19. madde, 23. madde, 24. madde, 25. madde, 26. madde, 27. madde, 28. madde).

Büyükşehir belediye sisteminde yapılan yeni düzenlemeye paralel olarak, 5216 sayılı Kanunun değişik maddelerinde uyumlaştırmalar yapılmıştır. Bu kapsamda olmak üzere; Kanunda “ilk kademe” ibareleri çıkarılmış, yeni büyükşehir tanımı yapılmış, büyükşehir ve ilçe belediyeleriyle ilgili görevlerde yeni düzenlemeye gidilmiştir. Ayrıca, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere Ulaşım Koordinasyon Merkezleri (UKOME) toplantılarına katılan ulaşımla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları temsilcilerinin UKOME toplantılarına üye olarak katılmalarına imkan sağlanmaktadır. Büyükşehir belediyelerinin bazı varlık ve kaynaklarını şirketleri aracılığıyla yarışma ve rekabet şartları oluşturmadan üçüncü kişilere ihalesiz olarak kiralama yetkisi sona erdirilmektedir. İmar mevzuatı uyarınca tahsil edilen otopark gelirlerinin büyükşehir belediyesine devri öngörülmekte ve bu gelirlerin otopark inşası dışında kullanılması engellenmektedir. Amatör spor kulüplerine malzeme yardımının yanında nakdi yardım yapabilme imkanı ile uluslararası alanda başarı gösteren sporcularla birlikte onları yetiştiren teknik yönetici ve antrenörlerine ödül verilebilmesi imkanı sağlanmıştır.

5393 sayılı Belediye Kanununda mahalle büyüklükleriyle ilgili yeni esaslar getirilmektedir. Orman köylerinin mahalleye dönüşmesi halinde, orman köyü ve köylüsünün sahip olduğu haklar ile tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen köy ve belde halkının kadimden beri kullandığı mera, yaylak ve kışlak gibi yerlerle ilgili haklarının korunması sağlanmaktadır. Belediyelerin yetki, görev ve imtiyazlarında bazı değişiklikler yapılmıştır. Belediyelerin kamu yararına çalışan dernekler ile Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar dışındaki dernek ve vakıflara bütçelerinden yardım yapabilmeleri engellenmektedir.

İl özel idareleri denetim komisyonunda çalışacak görevlilere verilecek ücretler Belediye Kanunundaki hükme uyumlu hale getirilmiştir. İl encümeninin üye sayısı azaltılmıştır.

Bu kanunla 29 ilde il özel idareleri ile belde belediyelerin tüzel kişiliği sona erdirildiğinden, 13 ilde il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürüldüğünden ve büyükşehir sınırları il mülki sınırlara genişletildiğinden dolayı, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunun öngördüğü pay dağıtımında adil dağılımı sağlamak üzere revizyon yapılmıştır. Gelişmişlik endeksinden kaynaklanan adaletsiz dağıtımın önüne geçilmektedir. Küçük belediyeler için öngörülen denkleştirme ödeneği yeni getirilen sisteme uygun olarak yeniden düzenlenmekte ve daha adil bir gelir dağılımı sağlanmıştır. Ayrıca, 01.07.2013 tarihinde uygulaması sona erecek olan Geçici l’inci maddenin dördüncü fıkrası kaldırılarak, küçük belediyeler için öngörülen denkleştirme ödeneğinin %30’unun her yıl İller Bankasına aktarılması uygulamasına son verilerek, bu ödeneğin belediyelere doğrudan kaynak olarak aktarılması sağlanmıştır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda yapılan düzenleme ile yol, kanalizasyon ve su tesisleri harcamalarına katılma paylarının mükelleflerden alımı meclis kararına bağlanmıştır.

18/1/1984 tarihli ve 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunda büyükşehir belediye başkanının seçim çevresi ile muhtar ve ihtiyar heyeti ile ihtiyar meclisinin seçimlerde aynı pusulada yer alması düzenlenmektedir. 24/07/1950 tarih ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nda yapılan değişiklikle, vali ve büyükşehir belediye başkanlarına diplomatik pasaport verilmekte, 18/02/1963 tarihli ve 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle mahalli idare birliklerinin taşıtlarına vergi muafiyeti getirilmektedir.

Not: Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir. Tasarının 5 inci maddesi (Komisyonda tasarının 4 üncü maddesi çıkarıldığından teselsülle 4 üncü madde) 5216 sayılı Kanun ile başka kanunlarda fıkralar hâlinde değişiklik yapar; Komisyonda fıkralar ayrı maddeler olarak düzenlenmiştir (Komisyon raporu). Gerekçe maddenin tamamına aittir.