İşin Düzenlenmesi
İşK Madde 69 — Gece süresi ve gece çalışmaları
Gece süresi ve gece çalışmaları
Çalışma hayatında "gece" en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir.
Bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre yahut yurdun bazı bölgelerinin özellikleri bakımından, çalışma hayatına ilişkin "gece" başlangıcının daha geriye alınması veya yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, yahut gün döneminin başlama ve bitme saatlerinin belirtilmesi suretiyle birinci fıkradaki hükmün uygulama şekillerini tespit etmek yahut bazı gece çalışmalarına herhangi bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü koymak veyahut gece işletilmelerinde ekonomik bir zorunluluk bulunmayan işyerlerinde işçilerin gece çalışmalarını yasak etmek üzere yönetmelikler çıkartılabilir.
İşçilerin gece çalışmaları yedibuçuk saati geçemez. (Ek cümle: 4/4/2015-6645/37 md.) Ancak, turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.[20]
(Mülga dördüncü fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
(Mülga beşinci fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
(Mülga altıncı fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.
Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.
İçtihatlar
İşK 69/12 karar
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
E. 2011/33779 · K. 2013/21163 · 03.09.2013
Davacı vekili, davacının davalıya ait işyerinde çalıştığını, davalı işyerinde işçilerin ayda 2 hafta gece vardiyasında çalıştıklarını, 4857 sayılı yasanın 69/1. maddesinde "gece" kavramının tanımlandığını, 69/3 maddesinde ise; işçilerin gece çalışmasının 7,5 saati geçemez şeklinde düzenleme olduğunu, ayrıca gece çalışmaları yönünden haftalık 45 saat olan yasal çalışma sınırı aşılmış olsa da günlük 7,5 saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir denildiğini, davalı işverene birçok kez bu konuda başvurulduğu, ancak herhangi bir ödeme yapılmadığını belirterek, gece çalışmaları karşılığı fazla mesai ücretinin davalı işverenden tahsilini talep etmiştir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi
E. 2011/36453 · K. 2012/7876 · 12.03.2012
Davacı vekili, davacının davalıya ait işyerinde çalıştığını, davalı işyerinde işçilerin ayda 2 hafta gece vardiyasında çalıştıklarını, 4857 sayılı yasanın 69/1. maddesinde "gece" kavramının tanımlandığını, 69/3 maddesinde ise; işçilerin gece çalışmasının 7,5 saati geçemez şeklinde düzenleme olduğunu, ayrıca gece çalışmaları yönünden haftalık 45 saat olan yasal çalışma sınırı aşılmış olsa da günlük 7,5 saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir denildiğini, davalı işverene birçok kez bu konuda başvurulduğu, ancak herhangi bir ödeme yapılmadığını belirterek, gece çalışmaları karşılığı fazla mesai ücretinin davalı işverenden tahsilini talep etmiştir.
Madde geneli4 karar
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
E. 2015/158 · K. 2015/1242 · 22.04.2015
Bu sorunun ve tartışmanın cevabı çok açıktır. Verilen iş; ne asıl, ne de yardımcı iştir. Yerel mahkeme, Yargıtay emsal uygulamasına göre işyerinde keşif yapmış, bilirkişiden rapor almış, açık ve seçik olarak muvazaa kriterlerini ortaya koymuş, işçilik temini olduğunu saptamıştır. Yukarda tespitlerde belirtildiği gibi işverenin alt işverenlik uygulaması, 4857 sayılı İş Kanunu 2. Maddesinin 6, 7, 8 ve 9 fıkralarına, Alt İşverenlik yönetmeliğinin 4,5 maddelerine, Kamu İhale Kanunu’nun 4 ve Genel Tebliğin 69. maddelerine aykırıdır. Aynı maddeler yanında, yönetmeliğin 12. Maddesi ve Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca muvazaa kriterleri açıkça belirlenmiştir. …
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
E. 2015/771 · K. 2015/1244 · 22.04.2015
Bu sorunun ve tartışmanın cevabı çok açıktır. Verilen iş; ne asıl, ne de yardımcı iştir. Yerel mahkeme, Yargıtay emsal uygulamasına göre işyerinde keşif yapmış, bilirkişiden rapor almış, açık ve seçik olarak muvazaa kriterlerini ortaya koymuş, işçilik temini olduğunu saptamıştır. Yukarda tespitlerde belirtildiği gibi işverenin alt işverenlik uygulaması, 4857 sayılı İş Kanunu 2. Maddesinin 6, 7, 8 ve 9 fıkralarına, Alt İşverenlik yönetmeliğinin 4,5 maddelerine, Kamu İhale Kanunu’nun 4 ve Genel Tebliğin 69. maddelerine aykırıdır. Aynı maddeler yanında, yönetmeliğin 12. Maddesi ve Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca muvazaa kriterleri açıkça belirlenmiştir. …
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
E. 2015/770 · K. 2015/1243 · 22.04.2015
Bu sorunun ve tartışmanın cevabı çok açıktır. Verilen iş; ne asıl, ne de yardımcı iştir. Yerel mahkeme, Yargıtay emsal uygulamasına göre işyerinde keşif yapmış, bilirkişiden rapor almış, açık ve seçik olarak muvazaa kriterlerini ortaya koymuş, işçilik temini olduğunu saptamıştır. Yukarda tespitlerde belirtildiği gibi işverenin alt işverenlik uygulaması, 4857 sayılı İş Kanunu 2. Maddesinin 6, 7, 8 ve 9 fıkralarına, Alt İşverenlik yönetmeliğinin 4,5 maddelerine, Kamu İhale Kanunu’nun 4 ve Genel Tebliğin 69. maddelerine aykırıdır. Aynı maddeler yanında, yönetmeliğin 12. Maddesi ve Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca muvazaa kriterleri açıkça belirlenmiştir. …
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
E. 2015/772 · K. 2015/1280 · 29.04.2015
Bu sorunun ve tartışmanın cevabı çok açıktır. Verilen iş; ne asıl, ne de yardımcı iştir. Yerel mahkeme, Yargıtay emsal uygulamasına göre işyerinde keşif yapmış, bilirkişiden rapor almış, açık ve seçik olarak muvazaa kriterlerini ortaya koymuş, işçilik temini olduğunu saptamıştır. Yukarda tespitlerde belirtildiği gibi işverenin alt işverenlik uygulaması, 4857 sayılı İş Kanunu 2. Maddesinin 6, 7, 8 ve 9 fıkralarına, Alt İşverenlik yönetmeliğinin 4,5 maddelerine, Kamu İhale Kanunu’nun 4 ve Genel Tebliğin 69. maddelerine aykırıdır. Aynı maddeler yanında, yönetmeliğin 12. Maddesi ve Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca muvazaa kriterleri açıkça belirlenmiştir. …
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-01. Atıftan önce tam metni okuyun.
Dipnotlar ve değişiklikler1
[20]22/12/2022 tarihli ve 7429 sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “ve sağlık hizmeti” ibaresi “, sağlık hizmeti ve 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde gerekçeleri4
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Maddede sadece gece süresi tanımlanmadığı, gece çalışmalarının nasıl yapılacağı da düzenlendiğinden, madde başlığı "Gece Süresi ve Gece Çalışmaları" olarak değiştirilmiş; ancak, madde içeriği bakımından 1475 sayılı Kanunun 65 inci madde hükmü kural olarak muhafaza edilmiş; ancak, Avrupa Birliği Direktifine uyum sağlamak amacıyla, eklenen dördüncü fıkrada gece çalıştırılacak işçilerin sağlıklarının korunması için işe başlamadan önce ve çalışırken periyodik sağlık kontrollerinden geçirilmesi ve gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu belgeleyen işçiye mümkünse gündüz postasında durumuna uygun iş verilmesi yükümlülükleri getirilmiş ve son fıkra ile, postası değiştirilecek işçinin kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamayacağı hükmü kabul edilmiştir.
Not: Sıra sayısının madde gerekçesi sayfalarının metin katmanı eski bir OCR'dır; metin, tasarının TBMM dosyasının OCR'ı ile bu katman sözcük sözcük karşılaştırılıp görüntüyle denetlenerek yazılmıştır.
TBMM · S. Sayısı 73, 1/534 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 69), s. 2420/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı Kanunun 37. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
(Mülga dördüncü fıkra: 20/6/2012-6331/37 md.)
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (69. madde, 2. madde, 4. madde, 25. madde, 63. madde, 98. madde).
İş Kanununda yer alan ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olan hükümler bu Kanunla düzenlenmiş olması nedeniyle yürürlükten kaldırılmakta veya değiştirilmektedir. Ayrıca bu madde ile bu Kanunun 27 nci maddesinde yürürlüğe girmeleri kademelendirilen hükümlerin uygulamaya konuluncaya kadar mevzuatta boşluğun oluşmaması için, İş Kanunu'nun yürürlükten kaldırılan benzer hükümlerinin de yürürlükten kaldırılmaları kademelenmiştir. Eklenen fıkra ile Kanun kapsamına yeni giren işyerlerine yönelik idari ceza düzenlemesi getirilmiş ve istenen bilgi ve belgelerin gecikme yaşanmadan temin edilmesi amaçlanmıştır.
Not: Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir. Tasarının 27 nci maddesi İş Kanununda hem değişiklikleri hem yürürlükten kaldırmaları içeriyordu; Komisyonda değişiklikler 32 nci, yürürlükten kaldırmalar 37 nci madde olarak ayrılmıştır.
TBMM · S. Sayısı 277, 1/605 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 27), s. 204/4/2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanunun 37. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
(Ek cümle: 4/4/2015-6645/37 md.)
Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (69. madde, 71. madde, 104. madde).
22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununda değişiklik öngören yeni madde ile; yürürlükteki mevzuata göre gece çalışmalarının yedi buçuk saat ile sınırlandırılmasının özellikle sağlık ve güvenlik sektörü işyerlerinde, işçiler açısından çeşitli sorunlara neden olduğu gerekçesiyle; işçilerin gece çalışmalarının yedi buçuk saati geçemeyeceğine dair hükme, sanayiden sayılmayan işler açısından bir istisna getirilmesi öngörülmüş ve bu kapsamdaki işyerlerinde işçinin, yazılı onayının alınması şartıyla, yedi buçuk saatten daha fazla çalıştırılabileceği düzenlenmiştir. Yeni madde alt komisyon metninde çerçeve 40’ıncı madde olarak yer almıştır. Yine aynı Kanunda değişiklik öngören iki yeni madde ile çocukların; sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde çalıştırılabilmesini yasal statüye kavuşturmak ve çalışma saatlerini düzenlemek amacıyla on dört yaşını doldurmamış çocukların sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabileceği, yaşlara göre çalışma saatlerinin belli sınırları aşamayacağı ve bu alanda ilgili kurumların görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yönetmelik çıkarılacağı düzenlenmiştir. Yeni maddeler alt komisyon metninde çerçeve 41 ve 42’nci maddeler olarak yer almıştır.
Not: Alt Komisyonca eklenen hüküm: tasarıda madde gerekçesi yoktur; metin Alt Komisyon raporundaki açıklamadır (paragraf aynı raporla eklenen 71 ve 104 üncü madde değişikliklerini de açıklar). Komisyon metnindeki "sanayiden sayılmayan işlerde" ibaresi Genel Kurulda "turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde" olarak değiştirilmiştir.
TBMM · S. Sayısı 687, Alt Komisyon raporu (komisyonca eklenen hükmün açıklaması), s. 12522/12/2022 tarihli ve 7429 sayılı Kanunun 4. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
22/12/2022 tarihli ve 7429 sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “ve sağlık hizmeti” ibaresi “, sağlık hizmeti ve 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında” şeklinde değiştirilmiştir.
Teklif eden: 29 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 381 başlığı: ilk imza sahibi ve 28 milletvekili)
Madde ile petrol sektöründeki araştırma, arama ve üretim faaliyetlerinin niteliği gereği tam güne yakın devam etmesi nedeniyle ve faaliyetlerin çoğunlukla illerin yerleşim yerlerine uzak mücavir alanlarında veya güvenlik riski bulunan dağlık ve kırsal bölgelerinde bulunması ve geçici süreyle kurulan kamp alanlarında icra edilerek iş güvenliği bakımından faaliyetin bitimine kadar kesintisiz sürdürülmesi gerekliliği sebepleriyle bahse konu faaliyetlerin devamlılığını sağlayacak çalışma düzeninin temin edilebilmesi maksadıyla gece çalışmasına ilişkin gerekli düzenleme yapılmaktadır.
Not: Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.
TBMM · S. Sayısı 381, 2/4780 esas numaralı teklifin madde gerekçesi (madde 4), s. 11İlk kabul ve önceki metinler3
altıncı fıkra: ilk kabul metni
20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı Kanunun 37. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.
İşveren gece postalarında çalıştırılacak işçilerin listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce alınan ve periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili bölge müdürlüğüne vermekle yükümlüdür.
Resmî Gazete · 10 Haziran 2003, Sayı 25134beşinci fıkra: ilk kabul metni
20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı Kanunun 37. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.
Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, mümkünse gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.
Resmî Gazete · 10 Haziran 2003, Sayı 25134dördüncü fıkra: ilk kabul metni
20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı Kanunun 37. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.
Gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu, işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenir. Gece çalıştırılan işçiler en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilirler. İşçilerinin sağlık kontrollerinin masrafları işveren tarafından karşılanır.
Resmî Gazete · 10 Haziran 2003, Sayı 25134Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.