İşin Düzenlenmesi
İşK Madde 71 — Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı
Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı
(Değişik birinci fıkra: 4/4/2015-6645/38 md.) On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış olan çocuklar; bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. On dört yaşını doldurmamış çocuklar ise bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabilirler.
Çocuk ve genç işçilerin işe yerleştirilmelerinde ve çalıştırılabilecekleri işlerde güvenlik, sağlık, bedensel, zihinsel ve psikolojik gelişmeleri, kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır. Çocuğun gördüğü iş onun okula gitmesine, mesleki eğitiminin devamına engel olamaz, onun derslerini düzenli bir şekilde izlemesine zarar veremez.
Onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile onbeş yaşını tamamlamış, ancak onsekiz yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler, on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler, onaltı yaşını doldurmuş fakat onsekiz yaşını bitirmemiş genç işçilerin hangi çeşit işlerde çalıştırılabilecekleri ve çalışma koşulları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından altı ay içinde çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.[21][22]
(Değişik dördüncü fıkra: 4/4/2015-6645/38 md.) Zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış ve örgün eğitime devam etmeyen çocukların çalışma saatleri günde yedi ve haftada otuz beş saatten; sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde çalışanların ise günde beş ve haftada otuz saatten fazla olamaz. Bu süre, on beş yaşını tamamlamış çocuklar için günde sekiz ve haftada kırk saate kadar artırılabilir.
Okul öncesi çocuklar ile okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere, en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. Okulun kapalı olduğu dönemlerde çalışma süreleri yukarıda dördüncü fıkrada öngörülen süreleri aşamaz.[23]
(Ek fıkra: 4/4/2015-6645/38 md.) Sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinin kapsamı, bu faaliyetlerde çalışacak çocuklara çalışma izni verilmesi, yaş grupları ve faaliyet türlerine göre çalışma ve dinlenme süreleri ile çalışma ortamı ve şartları, ücretin ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususlar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun görüşleri alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
İçtihatlar
İşK 71/11 karar
Yargıtay 2. Ceza Dairesi
E. 2016/1363 · K. 2016/6199 · 04.04.2016
4857 sayılı İş Kanunu'nun 71/1. maddesi uyarınca 15 yaşından küçük olan çocukların çalıştırılmasının yasak olması nedeniyle suça sürüklenen çocuğa verilen kısa süreli hapis cezasının TCK'nın 50/1-f maddesi uyarınca kamuya yararlı bir işte çalıştırılma seçenek tedbirine çevrilmesine karar verilmesi,
Madde geneli4 karar
Yargıtay 12. Ceza Dairesi
E. 2024/3027 · K. 2025/3220 · 25.03.2025
Yerel Mahkemece, dosyada mevcut belge ve bilgiler, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde alınan beyanlarla birlikte dikkate alınarak yapılan değerlendirmede; mağdurun sanıklara ait işyerinde aralarında kurulan iş ilişkisi kapsamında sigortasız şekilde çalıştığı, mağdurun lokum kesme makinasında çalışırken kazanın meydana geldiği ancak mağdurun kullandığı makine ile ilgili herhangi bir eğitiminin bulunmadığının anlaşıldığı, işyerinde herhangi bir iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmediğinin anlaşıldığı, 4857 sayılı kanunun 71. Maddesinde yer alan "on beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. …
Yargıtay 12. Ceza Dairesi
E. 2021/887 · K. 2024/7778 · 18.12.2024
Olay tarihinde yürürlükte bulunan 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunun 9. maddesi gereğince 26.12.2012 tarihinde çıkarılan İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliğine göre, inşaat işlerinin çok tehlikeli sınıfta yer aldığı, 4857 sayılı İş Kanununun 71'inci maddesi gereğince, 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler, 14 yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler ve çalışma koşullarına ilişkin usul ve esasları kapsayan Çocuk…
Yargıtay 12. Ceza Dairesi
E. 2020/11511 · K. 2022/10003 · 13.12.2022
… Kanununun 71'inci maddesi gereğince, 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler, 14 yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler ve çalışma koşullarına ilişkin usul ve esasları kapsayan Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılması Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmelikte, genç işçilerin çalıştırılacağı ... kolları belirtilmiş olup, yönetmeliğin 5. maddesinin son fıkrasında yer alan "...16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını doldurmamış genç işçiler ise bu Yönetmeliğin Ek 1, Ek 2, Ek 3'ünde yer alan işler dışında…
Yargıtay 6. Ceza Dairesi
E. 2019/2168 · K. 2021/3149 · 24.02.2021
2-Gönüllü olup olmadığı sorulmadan, gönüllü olsa bile 4857 sayılı İş Kanunu’nun 71. maddesi gereğince suç tarihi ve hüküm tarihinde henüz 12-15 yaş grubunda bulunan suça sürüklenen çocuk hakkında kamuya yararlı işte çalıştırma kararı verilemeyeceğinin düşünülmemesi,
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-01. Atıftan önce tam metni okuyun.
Dipnotlar ve değişiklikler3
[21]20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “hafif işler” ibaresinden sonra gelmek üzere “, onaltı yaşını doldurmuş fakat onsekiz yaşını bitirmemiş genç işçilerin hangi çeşit işlerde çalıştırılabilecekleri” ibaresi eklenmiştir.
[22]4/4/2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanunun 38 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “ondört yaşını bitirmiş ve ilk öğretimini tamamlamış” ibaresi “on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış” şeklinde değiştirilmiştir.
[23]4/4/2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanunun 38 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Okula devam eden” ibaresi “Okul öncesi çocuklar ile okula devam eden” şeklinde ve “birinci” ibaresi “dördüncü” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde gerekçeleri4
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Çalıştırma yaşı ve çocukların çalıştırılması yasağı bakımından madde Avrupa Birliği'nin 2 Haziran 1994 tarih ve 94/33 sayılı Direktifi'ne uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Öncelikle "çocuk" ve "genç işçi" kavramları getirilmiş; 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaklanmıştır. Ancak, istisnaen 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimi bitirmiş çocukların nitelikleri belirtilen hafif işlerde çalıştırılabileceği kabul edilmiştir. Ayrıca maddede, çocuk ve genç işçilerin çalıştırılabilecekleri işlerde esas alınacak hususlar ve bu işçilerin işyerinde çalışma süreleri okula gidip gitmediklerine göre yeniden düzenlenmiştir.
Not: Sıra sayısının madde gerekçesi sayfalarının metin katmanı eski bir OCR'dır; metin, tasarının TBMM dosyasının OCR'ı ile bu katman sözcük sözcük karşılaştırılıp görüntüyle denetlenerek yazılmıştır.
TBMM · S. Sayısı 73, 1/534 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 71), s. 2420/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı Kanunun 32. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “hafif işler” ibaresinden sonra gelmek üzere “, onaltı yaşını doldurmuş fakat onsekiz yaşını bitirmemiş genç işçilerin hangi çeşit işlerde çalıştırılabilecekleri” ibaresi eklenmiştir.
27 nci maddesi, değiştirmeye veya yürürlükten kaldırmaya ilişkin hükümlerin ayrı maddelerde düzenlenmesinin benimsenmesi üzerine madde başlığından "ve yürürlükten kaldırılan" ifadesi ile madde metninden ikinci fıkranın çıkartılması, 24 üncü maddede yapılan değişiklik dikkate alınarak birinci fıkranın (b) bendinde geçen "alkollü içki" ifadesinin "sarhoş" şeklinde değiştirilmesi ve ayrıca 4857 sayılı Kanunun 85 inci maddesinin yürürlükten kaldırılması nedeniyle çocuk işçiliğinin önünün açıldığına ilişkin tereddütlerin oluşması dikkate alınarak 71 inci maddeye 16-18 yaşlar arasındaki gençlerin çalışabilecekleri işlerin Bakanlıkça belirlenmesi amacıyla ifade eklenmesine ilişkin bendin eklenmesi suretiyle 32 nci madde olarak,
Not: Komisyonca eklenen hüküm: 71 inci maddeye ilişkin bent tasarıda yoktur; metin komisyon raporundaki açıklamadır (paragraf 32 nci maddedeki diğer değişiklikleri de açıklar).
TBMM · S. Sayısı 277, Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu raporu (komisyonca eklenen hükmün açıklaması), s. 524/4/2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanunun 38. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
4/4/2015 tarihli ve 6645 sayılı Kanunun 38 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “ondört yaşını bitirmiş ve ilk öğretimini tamamlamış” ibaresi “on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış” şeklinde değiştirilmiştir.
Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (71. madde, 69. madde, 104. madde).
22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununda değişiklik öngören yeni madde ile; yürürlükteki mevzuata göre gece çalışmalarının yedi buçuk saat ile sınırlandırılmasının özellikle sağlık ve güvenlik sektörü işyerlerinde, işçiler açısından çeşitli sorunlara neden olduğu gerekçesiyle; işçilerin gece çalışmalarının yedi buçuk saati geçemeyeceğine dair hükme, sanayiden sayılmayan işler açısından bir istisna getirilmesi öngörülmüş ve bu kapsamdaki işyerlerinde işçinin, yazılı onayının alınması şartıyla, yedi buçuk saatten daha fazla çalıştırılabileceği düzenlenmiştir. Yeni madde alt komisyon metninde çerçeve 40’ıncı madde olarak yer almıştır. Yine aynı Kanunda değişiklik öngören iki yeni madde ile çocukların; sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde çalıştırılabilmesini yasal statüye kavuşturmak ve çalışma saatlerini düzenlemek amacıyla on dört yaşını doldurmamış çocukların sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabileceği, yaşlara göre çalışma saatlerinin belli sınırları aşamayacağı ve bu alanda ilgili kurumların görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yönetmelik çıkarılacağı düzenlenmiştir. Yeni maddeler alt komisyon metninde çerçeve 41 ve 42’nci maddeler olarak yer almıştır.
Not: Alt Komisyonca eklenen hüküm: tasarıda madde gerekçesi yoktur; metin Alt Komisyon raporundaki açıklamadır (paragraf aynı raporla eklenen 69 ve 104 üncü madde değişikliklerini de açıklar).
TBMM · S. Sayısı 687, Alt Komisyon raporu (komisyonca eklenen hükmün açıklaması), s. 125Çerçeve 41’inci maddede (Komisyonun kabul ettiği metnin çerçeve 42’nci maddesi) yapılan değişiklik, on dört yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılabileceği durumların yeniden düzenlenmesine yöneliktir. Bu bağlamda, alt komisyon metininde belirlenen çalıştırma kısıtları arasına, bu çocukların çalıştırılabileceği sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinin çocukların “beden, zihin, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak” bir nitelikte olması ölçütü de eklenmektedir.
Not: Alt Komisyonca eklenen hükmün Komisyonda değiştirilmesinin açıklaması.
TBMM · S. Sayısı 687, Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu raporu (komisyonca eklenen hükmün açıklaması), s. 191Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.