PVSK Madde 9 — Önleme araması

2/6/2007 tarihli ve 5681 sayılı Kanunun 3. maddesiyle verilen metnin gerekçesi

Teklif eden: 4 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 1437 başlığı: ilk imza sahibi ve 3 milletvekili)

Maddede, PVSK’nın 9 uncu maddesindeki önleme araması hükümleri yeniden düzenlenmektedir.

Birinci fıkraya göre tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla usulüne göre verilmiş sulh ceza hâkiminin kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülkî amirin yazılı emriyle; kişilerin üstlerinde, araçlarında, özel kâğıtlarında ve eşyasında önleme araması yapılacağı öngörülmüştür. Polis önleme araması sonucunda; suç oluşturmayan durumlarda gereken tedbirleri alacak; bir suça ilişkin delil elde edilmesi durumunda da kişi ve eşya ile ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre gerekli işlemleri yapacaktır.

Maddenin ikinci fıkrasında, arama talep yazısında, arama için makul sebeplerin oluştuğunun gerekçeleriyle birlikte gösterilmesi zorunlu kılınmış; üçüncü fıkrasında ise arama karar veya emrinde; aramanın sebebi, konusu ve kapsamı ile aramanın yapılacağı yer, zaman ve geçerli olacağı zaman diliminin gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Önleme aramalarının, amaç ve içeriği gereği adli aramalardan farklı olması nedeniyle, gece yapılamayacağına ilişkin bir kısıtlama öngörülmemiştir.

Önleme aramasının yapılabileceği yerler maddenin dördüncü fıkrasında sayılmıştır. Konutta önleme aramasının yapılamayacağı; kamuya açık olmayan işyerleri ve diğer kapalı alanlardaki önleme aramalarının ise ancak hâkim kararıyla yapılabileceği ise beşinci fıkrada hüküm altına alınmıştır. Bu fıkrada geçen kamuya açık olmayan işyerleri ve diğer kapalı alanlar ibaresinden kapalı alan olup da herkesin girip çıkmaya yetkili olmadığı yerler kastedilmiştir. Ayrıca fıkrada yapılan düzenleme ile kişilerin hayatı veya vücut bütünlüğüne karşı işlenmesi muhakkak olarak öngörülen bir suçun önlenmesi ya da işlenmekte olan suçun devamının engellenmesi amacıyla kişilerin konutuna ve işyerine polisin doğrudan girebilmesine imkân sağlanmıştır. Bu halde, imdat veya yardım istenmiş olup olmamasına bakılmaksızın ve herhangi bir emir veya karar aranmaksızın, yukarıdaki sebeplere bağlı olarak kişilerin konutuna veya işyerine girilebilecektir.

Maddenin altıncı fıkrasında, spor karşılaşması, miting, konser, festival, toplantı ve gösteri yürüyüşü ve benzeri toplumsal etkinliklerin düzenlendiği veya aniden toplulukların oluştuğu hallerde gecikmesinde sakınca bulunan hâl var sayılacağı, dolayısıyla bu gibi durumlarda mülkî amir tarafından verilecek yazılı emirle önleme araması yapılabileceği öngörülmektedir.

Polisin öncelikli görevlerinin başında tehlikeyi önlemek ve tehlikenin ortaya çıkması hâlinde de bertaraf etmek gelmektedir. Polisin, tehlikenin önlenmesi veya bertaraf edilmesi amacıyla, giriş ve çıkışın belirli bir usûle tâbi olduğu bina, tesis veya diğer yerlere gelenlerin veya bu yerlerde çalışanların üstünde, aracında ve eşyasında, herhangi bir merciden emir veya karar olmaksızın ve kişilerin unvan, sıfat veya görevlerine bakmaksızın doğrudan teknik cihazlarla kontrol etmesi, gerekli teknik cihazların bulunmaması halinde veya gerektiğinde el ile sıvazlama şeklinde kontrol ve arama yetkisi, maddenin yedinci ve son fıkrasında düzenlenmiştir. Burada tehlikeyi önlemek için kademeli olarak varsa öncelikle teknik cihazlarla kontrol yapılacak, bu kontrolün yeterli olmaması veya cihaz ya da cihazların olumsuz sinyal vermesi durumunda veya kontrol sonucunda gerekli görülmesi halinde el ile sıvazlama şeklinde kontrol yapılacak, bunun da tehlikeyi önlemek veya bertaraf etmek için yeterli olmaması hâlinde ya da gerektiğinde el ile kontrol kademesi atlanarak doğrudan üst aramasına geçilebilecektir. Elle sıvazlama şeklinde yapılan kontrol, kişinin özel hayatının mahremiyetinin ihlali şeklinde ifade edilebilen, özel hayatın gizliliği hakkının geçici olarak sınırlandırılması olan arama tedbirinden farklıdır. Kişinin belindeki kabarıklığın silah ya da telefon olup olmadığına ilişkin olarak sıvazlama şeklinde yapılan kontrol örneğinde olduğu gibi, şahsın cebindeki para miktarı gibi özel sırlarına vakıf olunmadan sadece belindeki kabarıklığın telefon olduğunun anlaşılması halinde işlem sona erecektir. Bu kapsamda, tehlikenin önlenmesi veya bertaraf edilmesi için başta kontrol edilen veya arananın ve toplumun emniyeti söz konusu olduğundan, bu kişilerin unvan, sıfat ya da görevleriyle ilgili özel kanunlardaki özel yargılama ve soruşturmalara ilişkin usul hükümleri, tamamen önleyici ve koruyucu nitelikteki bu işlemin uygulanması bakımından dikkate alınmayacaktır. Bu yerlere girmek isteyenlerin kimliklerini sorulmadan ibraz etmeleri zorunlu hale getiren bir düzenleme yapılmıştır.

Not: Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.

İlk kabul metni

2/6/2007 tarihli ve 5681 sayılı Kanunun 3. maddesiyle bütünüyle değiştirildi.

Polis: A) Askere, zabitlere ve zabıta memurlarına mahsus silâhları, harp tüfeklerini ve namlusu 15 santimetreden uzun olan tabancaları; B) İzinsiz taşınan her model çap ve büyüklükte silâh ve tabancalarla dinamit, bomba ve bunlara benzer yakıcı, öldürücü maddeleri ve zehirli gazlerle bunlara ait alet ve malzemeyi ve barut ve sair ateş alıcı eczayi ve yasak olan silâhlara ait fişekleri; C) Üstünde bulundurduğu saldırma, kama, bıçak ve sustalı çakıları, amerikan yumruklarını, usturpa, matrakları, şişli bastonları ve buna benzer yaralayıcı aletleri; D) Ammenin emniyeti için tehlikeli bir vasıta olarak kullanılması muhtemel her türlü eşyayı; E) Serseri ve sabıkalılarda bulunan ve suç işlemiğe yarayan her türlü vasıtaları (Zabıta şüphe üzerine bu kabil eşhasın üzerini arayabilir); F) Ahlâk ve umumî terbiyeye uygun olmıyan şarkı veya sözleri yahut amme emniyetini bozucu hitabeleri muhtevi bulunan gramofon plâklarını ve izinsiz gösterilen veya elde edilen filimleri ve bu kabil sair basma yazı ve resimleri; alır. Bunlardan suç mevzuu olanları evrakile Adliyeye ve diğerlerini ait olduğu makamlara verir.