BelK Madde 9 — Mahalle ve yönetimi

İlk kabul gerekçesi

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

Mahalle yönetimi yeniden düzenlenerek mahallenin ihtiyaçlarının tespitinde katılımcı bir anlayış benimsenmekte, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının mahalle halkının talepleri de dikkate alınmak suretiyle belediyelerce imkânlar ölçüsünde karşılanması öngörülmektedir.

Mahalle muhtarının görev ve yetkileri yeniden tanımlanarak daha aktif hale getirilmesi ve mahalle yönetiminin güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Mahalle kurulmasına ilişkin usul ve esaslar basitleştirilmiştir. Mahallenin belediye meclisinin kararı ve valinin onayı ile kurulması sağlanmaktadır. İlçelerde mahalle kurulmasına dair işlemlerde kaymakamın görüşünü alması esası benimsenmiştir.

Not: Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.

12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunun 15. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

(Ek cümle: 12/11/2012-6360/15 md.)

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (9. madde, 12. madde, 14. madde, 15. madde, 75. madde).

Büyükşehir belediye sisteminde yapılan yeni düzenlemeye paralel olarak, 5216 sayılı Kanunun değişik maddelerinde uyumlaştırmalar yapılmıştır. Bu kapsamda olmak üzere; Kanunda “ilk kademe” ibareleri çıkarılmış, yeni büyükşehir tanımı yapılmış, büyükşehir ve ilçe belediyeleriyle ilgili görevlerde yeni düzenlemeye gidilmiştir. Ayrıca, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere Ulaşım Koordinasyon Merkezleri (UKOME) toplantılarına katılan ulaşımla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları temsilcilerinin UKOME toplantılarına üye olarak katılmalarına imkan sağlanmaktadır. Büyükşehir belediyelerinin bazı varlık ve kaynaklarını şirketleri aracılığıyla yarışma ve rekabet şartları oluşturmadan üçüncü kişilere ihalesiz olarak kiralama yetkisi sona erdirilmektedir. İmar mevzuatı uyarınca tahsil edilen otopark gelirlerinin büyükşehir belediyesine devri öngörülmekte ve bu gelirlerin otopark inşası dışında kullanılması engellenmektedir. Amatör spor kulüplerine malzeme yardımının yanında nakdi yardım yapabilme imkanı ile uluslararası alanda başarı gösteren sporcularla birlikte onları yetiştiren teknik yönetici ve antrenörlerine ödül verilebilmesi imkanı sağlanmıştır.

5393 sayılı Belediye Kanununda mahalle büyüklükleriyle ilgili yeni esaslar getirilmektedir. Orman köylerinin mahalleye dönüşmesi halinde, orman köyü ve köylüsünün sahip olduğu haklar ile tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen köy ve belde halkının kadimden beri kullandığı mera, yaylak ve kışlak gibi yerlerle ilgili haklarının korunması sağlanmaktadır. Belediyelerin yetki, görev ve imtiyazlarında bazı değişiklikler yapılmıştır. Belediyelerin kamu yararına çalışan dernekler ile Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar dışındaki dernek ve vakıflara bütçelerinden yardım yapabilmeleri engellenmektedir.

İl özel idareleri denetim komisyonunda çalışacak görevlilere verilecek ücretler Belediye Kanunundaki hükme uyumlu hale getirilmiştir. İl encümeninin üye sayısı azaltılmıştır.

Bu kanunla 29 ilde il özel idareleri ile belde belediyelerin tüzel kişiliği sona erdirildiğinden, 13 ilde il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürüldüğünden ve büyükşehir sınırları il mülki sınırlara genişletildiğinden dolayı, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunun öngördüğü pay dağıtımında adil dağılımı sağlamak üzere revizyon yapılmıştır. Gelişmişlik endeksinden kaynaklanan adaletsiz dağıtımın önüne geçilmektedir. Küçük belediyeler için öngörülen denkleştirme ödeneği yeni getirilen sisteme uygun olarak yeniden düzenlenmekte ve daha adil bir gelir dağılımı sağlanmıştır. Ayrıca, 01.07.2013 tarihinde uygulaması sona erecek olan Geçici l’inci maddenin dördüncü fıkrası kaldırılarak, küçük belediyeler için öngörülen denkleştirme ödeneğinin %30’unun her yıl İller Bankasına aktarılması uygulamasına son verilerek, bu ödeneğin belediyelere doğrudan kaynak olarak aktarılması sağlanmıştır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda yapılan düzenleme ile yol, kanalizasyon ve su tesisleri harcamalarına katılma paylarının mükelleflerden alımı meclis kararına bağlanmıştır.

18/1/1984 tarihli ve 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunda büyükşehir belediye başkanının seçim çevresi ile muhtar ve ihtiyar heyeti ile ihtiyar meclisinin seçimlerde aynı pusulada yer alması düzenlenmektedir. 24/07/1950 tarih ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nda yapılan değişiklikle, vali ve büyükşehir belediye başkanlarına diplomatik pasaport verilmekte, 18/02/1963 tarihli ve 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle mahalli idare birliklerinin taşıtlarına vergi muafiyeti getirilmektedir.

Not: Tasarının 5 inci maddesi (Komisyonda tasarının 4 üncü maddesi çıkarıldığından teselsülle 4 üncü madde) 5216 ve 5393 sayılı Kanunlar ile başka kanunlarda fıkralar hâlinde değişiklik yapar; Komisyonda fıkralar ayrı maddeler olarak düzenlenmiştir (Komisyon raporu). Gerekçe maddenin tamamına aittir.