Belediyenin Kuruluşu ve Sınırları
BelK Madde 12 — Kararlarının uygulanması ve nüfus
Kararlarının uygulanması ve nüfus
4, 6, 7, 8 ve 9 uncu maddelerde belirtilen kararlar kesinleşme tarihini takip eden yılın ocak ayının birinci gününden itibaren yürürlüğe girer. 4 üncü maddeye göre belediye kurulan yerlerde 2972 sayılı Mahallî İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunun 29 uncu maddesine göre seçim yapılır.
8 inci maddede geçen birleşme ve katılmalara, 9 uncu maddede geçen mahalle kaldırılmasına, 11 inci maddede geçen belediye ve köy tüzel kişiliğinin kaldırılmasına veya bir beldenin köye dönüştürülmesine dair kararlar ilk mahallî idareler seçimlerinde uygulanır ve seçimler bu yerlerin yeni durumlarına göre yapılır.
(Ek fıkra: 6/3/2007-5594/2 md.) Birleşme, katılma veya tüzel kişiliğin kaldırılması sonucu tüzel kişiliği ilk mahallî idare seçimlerine kadar devam edecek olan belediye ve köylerde, birleşme ve katılma işleminin gerçekleştiği (…)[6] tarihten itibaren yeni nazım ve uygulama planı yapılmaz; mevcut planlarda yapılması gereken zorunlu değişiklik ve her türlü imar uygulaması katılınacak belediyenin uygun görüşü alınarak yapılır. Uygun görüş verilmeyen plan değişiklikleri yapılamaz.[7][8]
(Ek fıkra: 6/3/2007-5594/2 md.) Tüzel kişiliği sona erecek belediye ve köylerin taşınmazlarının satılması ile vadesi tüzel kişiliğin sona ereceği tarihi aşan borçlanma yapılması Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayına tabidir.[9]
(Ek fıkra: 6/3/2007-5594/2 md.) Belediye ihbar ve kıdem tazminatlarının ödenmesi konusunda, 68 inci maddenin (d) bendinde öngörülen sınırlamaya bağlı olmaksızın Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile borçlanma yapabilir. Bu amaçla yapılan borçlanmalar ihbar ve kıdem tazminatı dışında hiçbir gider için kullanılamaz.[9]
Bu Kanunda öngörülen nüfus büyüklüğü için Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığınca bildirilen nüfus esas alınır.
(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/16 md.) Mevzuatla orman köyleri ve orman köylüsüne tanınan hak, sorumluluk ve imtiyazlar orman köyü iken mahalleye dönüşen yerler için devam eder. (Ek cümle: 20/2/2014-6525/28 md.) Bu hüküm, belde iken sakinleri orman köylüsüne tanınan hak, sorumluluk ve imtiyazlardan yararlanan mahalleye dönüştürülen beldeler için de geçerlidir. Bir belediyeye katılarak mahalleye dönüşen köy, köy bağlısı ve belediyelerce kullanılan mera, yaylak, kışlak gibi yerlerden bu mahalle sakinleri ve varsa diğer hak sahipleri 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu hükümleri çerçevesinde yararlanmaya devam eder.
İçtihatlar
Danıştay 8. Daire
E. 2007/4194 · K. 2007/6111 · 19.11.2007
… 5393 sayılı Yasanın 15/f ve 84. maddeleri ile 2918 sayılı Yasanın 12. maddesinden söz edilerek, 5393 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle 2918 sayılı Kanunun Belediye Kanunu ile çelişmeyen hükümlerinin uygulanması gerektiği açık olduğundan, 2918 sayılı Kanun uyarınca alınan 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının da 5393 sayılı Kanun ile çelişmeyen hükümlerinin uygulanması gerektiği, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun 9. maddesinde, bu Kanun ile Büyükşehir Belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlenmesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları…
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-02. Atıftan önce tam metni okuyun.
Dipnotlar ve değişiklikler4
[6]Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023 tarihli ve E.:2018/117; K.:2023/212 sayılı Kararı ile bu fıkrada yer alan “veya … yayımlandığı” ibaresi iptal edilmiştir.
[7]2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 200 üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “müşterek kararnamenin” ibaresi “Cumhurbaşkanı kararının” şeklinde değiştirilmiştir.
[8]18/6/2025 tarihli ve 7551 sayılı Kanunun 15 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan “gerçekleşmesi” ibaresi “gerçekleştiği” şeklinde değiştirilmiştir.
[9]29/11/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle bu fıkralarda yer alan “İçişleri” ibaresi “Çevre ve Şehircilik” şeklinde değiştirilmiştir.
Madde gerekçeleri5
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Belediye kurulması, kurulu bir belediyeye katılma veya belediye tüzel kişiliğinin sona erdirilmesine dair kararların uygulanma zamanı ve seçimlerin bu yerlerin yeni durumlarına göre yapılması hususu düzenlenmektedir.
Not: Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.
TBMM · S. Sayısı 944, 1/1038 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 12)6/3/2007 tarihli ve 5594 sayılı Kanunun 2. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
(Ek fıkra: 6/3/2007-5594/2 md.)
Teklif eden: 4 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 1317 başlığı: ilk imza sahibi ve 3 milletvekili)
Bu düzenleme ile, ilk mahalli idare seçimlerine kadar her türlü konuda yetkili olacak olan birimlerin, kamu yararını göz ardı ederek ileriye dönük alt yapı ve imar bütünlüğü bozacak kararlar alması, sahip olduğu rant değeri yüksek taşınmazları satması ve çok uzun vadeli borçlanma yapması engellenerek, hizmetlerdeki etkinlik ve verimliliğin sağlanması amaçlanmıştır.
Not: Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.
TBMM · S. Sayısı 1317, 2/911 esas numaralı teklifin madde gerekçesi (madde 2)12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunun 16. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/16 md.)
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (12. madde, 9. madde, 14. madde, 15. madde, 75. madde).
Büyükşehir belediye sisteminde yapılan yeni düzenlemeye paralel olarak, 5216 sayılı Kanunun değişik maddelerinde uyumlaştırmalar yapılmıştır. Bu kapsamda olmak üzere; Kanunda “ilk kademe” ibareleri çıkarılmış, yeni büyükşehir tanımı yapılmış, büyükşehir ve ilçe belediyeleriyle ilgili görevlerde yeni düzenlemeye gidilmiştir. Ayrıca, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere Ulaşım Koordinasyon Merkezleri (UKOME) toplantılarına katılan ulaşımla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları temsilcilerinin UKOME toplantılarına üye olarak katılmalarına imkan sağlanmaktadır. Büyükşehir belediyelerinin bazı varlık ve kaynaklarını şirketleri aracılığıyla yarışma ve rekabet şartları oluşturmadan üçüncü kişilere ihalesiz olarak kiralama yetkisi sona erdirilmektedir. İmar mevzuatı uyarınca tahsil edilen otopark gelirlerinin büyükşehir belediyesine devri öngörülmekte ve bu gelirlerin otopark inşası dışında kullanılması engellenmektedir. Amatör spor kulüplerine malzeme yardımının yanında nakdi yardım yapabilme imkanı ile uluslararası alanda başarı gösteren sporcularla birlikte onları yetiştiren teknik yönetici ve antrenörlerine ödül verilebilmesi imkanı sağlanmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanununda mahalle büyüklükleriyle ilgili yeni esaslar getirilmektedir. Orman köylerinin mahalleye dönüşmesi halinde, orman köyü ve köylüsünün sahip olduğu haklar ile tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen köy ve belde halkının kadimden beri kullandığı mera, yaylak ve kışlak gibi yerlerle ilgili haklarının korunması sağlanmaktadır. Belediyelerin yetki, görev ve imtiyazlarında bazı değişiklikler yapılmıştır. Belediyelerin kamu yararına çalışan dernekler ile Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar dışındaki dernek ve vakıflara bütçelerinden yardım yapabilmeleri engellenmektedir.
İl özel idareleri denetim komisyonunda çalışacak görevlilere verilecek ücretler Belediye Kanunundaki hükme uyumlu hale getirilmiştir. İl encümeninin üye sayısı azaltılmıştır.
Bu kanunla 29 ilde il özel idareleri ile belde belediyelerin tüzel kişiliği sona erdirildiğinden, 13 ilde il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürüldüğünden ve büyükşehir sınırları il mülki sınırlara genişletildiğinden dolayı, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunun öngördüğü pay dağıtımında adil dağılımı sağlamak üzere revizyon yapılmıştır. Gelişmişlik endeksinden kaynaklanan adaletsiz dağıtımın önüne geçilmektedir. Küçük belediyeler için öngörülen denkleştirme ödeneği yeni getirilen sisteme uygun olarak yeniden düzenlenmekte ve daha adil bir gelir dağılımı sağlanmıştır. Ayrıca, 01.07.2013 tarihinde uygulaması sona erecek olan Geçici l’inci maddenin dördüncü fıkrası kaldırılarak, küçük belediyeler için öngörülen denkleştirme ödeneğinin %30’unun her yıl İller Bankasına aktarılması uygulamasına son verilerek, bu ödeneğin belediyelere doğrudan kaynak olarak aktarılması sağlanmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda yapılan düzenleme ile yol, kanalizasyon ve su tesisleri harcamalarına katılma paylarının mükelleflerden alımı meclis kararına bağlanmıştır.
18/1/1984 tarihli ve 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunda büyükşehir belediye başkanının seçim çevresi ile muhtar ve ihtiyar heyeti ile ihtiyar meclisinin seçimlerde aynı pusulada yer alması düzenlenmektedir. 24/07/1950 tarih ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nda yapılan değişiklikle, vali ve büyükşehir belediye başkanlarına diplomatik pasaport verilmekte, 18/02/1963 tarihli ve 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle mahalli idare birliklerinin taşıtlarına vergi muafiyeti getirilmektedir.
Not: Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir. Tasarının 5 inci maddesi (Komisyonda tasarının 4 üncü maddesi çıkarıldığından teselsülle 4 üncü madde) 5216 ve 5393 sayılı Kanunlar ile başka kanunlarda fıkralar hâlinde değişiklik yapar; Komisyonda fıkralar ayrı maddeler olarak düzenlenmiştir (Komisyon raporu). Gerekçe maddenin tamamına aittir.
TBMM · S. Sayısı 338, 1/690 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 5), s. 920/2/2014 tarihli ve 6525 sayılı Kanunun 28. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
(Ek cümle: 20/2/2014-6525/28 md.)
Gerekçe bulunamadı: TBMM sıra sayısında madde gerekçesi yok (genel gerekçe var): cümleyi ekleyen 2/1967 esas numaralı teklifte (teklif madde 7 → Plan ve Bütçe Komisyonu metni madde 29 → Kanun madde 28) madde gerekçeleri bölümü bulunmamaktadır; değişiklik yalnız teklifin genel gerekçesinde anılmıştır.
TBMM2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK'nin 200. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 200 üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “müşterek kararnamenin” ibaresi “Cumhurbaşkanı kararının” şeklinde değiştirilmiştir.
Gerekçe bulunamadı: Bu kanun hükmünde kararnamenin TBMM'ye gönderilen gerekçesi TBMM kanun bilgi sisteminde bulunamadı; Resmî Gazete'de gerekçe yayımlanmaz.
29/11/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanunun 28. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
29/11/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle bu fıkralarda yer alan “İçişleri” ibaresi “Çevre ve Şehircilik” şeklinde değiştirilmiştir.
Teklif eden: 7 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 15 başlığı: ilk imza sahibi ve 6 milletvekili)
Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (12. madde, 4. madde, 8. madde, 15. madde, 18. madde, 19. madde, 49. madde, 51. madde, 52. madde, 56. madde, 62. madde, 65. madde, 68. madde, 69. madde, 71. madde, 74. madde, 76. madde, 77. madde, EK 3. madde).
Madde ile, İçişleri Bakanlığına bağlı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün kapatılması ve görevlerinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlı olarak kurulan Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğüne devretmesi doğrultusunda uyum düzenlemesi yapılmaktadır.
Not: Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.
TBMM · S. Sayısı 15, 2/1285 esas numaralı teklifin madde gerekçesi (madde 30), s. 1118/6/2025 tarihli ve 7551 sayılı Kanunun 15. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi
18/6/2025 tarihli ve 7551 sayılı Kanunun 15 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan “gerçekleşmesi” ibaresi “gerçekleştiği” şeklinde değiştirilmiştir.
Teklif eden: 101 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 212 başlığı: adı yazılan 2 milletvekili ile 99 milletvekili)
Anayasa Mahkemesinin 4/6/2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7/12/2023 tarihli ve E. 2018/117, K. 2023/212 sayılı kararıyla; kamu tüzel kişiliğinin yalnızca kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kurulması veya kaldırılması gerektiği gerekçesiyle, Cumhurbaşkanı kararı ile belediye veya köy tüzel kişiliği kurulmasını veya kaldırılmasını düzenleyen hükümler Anayasaya aykırı olarak değerlendirerek iptal edilmiş olduğundan Anayasa Mahkemesi kararı uyarınca birleşen, katılan veya tüzel kişiliği kaldırılan belediyelerde ve köylerde anılan işlemlerin gerçekleştiği tarihten itibaren yeni nizam ve uygulama planının yapılmaması amaçlanmaktadır.
TBMM · S. Sayısı 212, 2/3119 esas numaralı teklifin madde gerekçesi (madde 18), s. 10Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.