İYUK Madde 2 — İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı:

İlk kabul gerekçesi

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (2. madde, 1. madde, 3. madde, 4. madde, 5. madde, 6. madde, 7. madde, 8. madde, 9. madde, 10. madde, 11. madde, 12. madde, 13. madde, 14. madde, 15. madde, 16. madde, 17. madde, 18. madde, 19. madde, 20. madde, 21. madde, 22. madde, 23. madde, 24. madde, 25. madde, 26. madde, 28. madde, 29. madde, 30. madde, 31. madde). Bu maddeyi anan kısım vurgulanmıştır.

BİRİNCİ BÖLÜM (Madde 1 - 31)

Birinci bölümde, 1 - 31 nci maddelerde, idari yargılama usulünün genel esasları düzenlenmektedir. Bu bölümde yer alan hükümler, daha önca 521 sayılı Danıştay Kanununun 63 - 102 nci maddeleri ile 521 sayılı Kanuna 1740 sayılı Kanunla eklenen bazı ek madde hükümleridir. Bunlar, genel olarak 521 sayılı Kanun hükümlerinin tekrarından ibarettir.

Yargılama usulünde 521 sayılı Kanuna göre yapılan belli başlı değişiklikler aşağıda gösterilmiştir:

1. 521 sayılı Kanunda 90 gün olan dava açma süresi, işlerin çabuklaşması bakımından Danıştay ve idare mahkemeleri için 60 gün, vergi mahkemeleri için 30 gün olarak tespit edilmiştir. Ayrıca süre başlangıcı ile ilgili olarak bazı düzenlemeler yapılmıştır. (Madde 6)

2. Doğrudan doğruya tam yargı davası açılmasında, görevli olmayan yargı mercilerine başvurulduktan sonra idari yargı yerine başvurulması halinde idareye başvurma mecburiyetinin aranmayacağı esası getirilmiştir. (Madde 12)

3. Harç ve posta pulu verilmeyen veya eksik verilen dosyalarda alınan tamamlatma kararından sonra gerekenin yapılmaması halinde davanın açılmamış sayılacağını öngören 521 sayılı Kanunun 66 ncı maddesinin son fıkrasındaki esas benimsenmemiş, bu hallerde dosyanın işlemden kaldırılması esası kabul edilmiştir. (Madde 5/5, 6)

4. Dilekçenin reddine dair kararlarda aynı hatanın tekrarı halinde davanın reddini öngören 521 sayılı Kanunun 75 nci maddesinin son fıkrasındaki esas benimsenmemiş ve yeni kanuna alınmamıştır. (Madde 14)

5. Dilekçenin şekil şartlarına uymaması yüzünden reddi halinde, Danıştayda karar düzeltmesine konu yapılamayacağı esası kabul edilmiştir. (Madde 14/4)

6. 521 sayılı Kanunda, savunma ve karşı dilekçelerin cevap süresi otuz gün olarak tespit edilmişti. Bu süreler onbeş güne indirilmiştir. (Madde 15/3)

7. Danıştayda temyizen görülen davalarda duruşmanın, tarafların istemi üzerine ilgili dairenin kararı ile yapılabileceği esası getirilmiştir. (Madde 16)

8. Bu Kanuna konulan yeni hükümlerle idari yargı denetiminin sınırları daha açık bir biçimde çizilmiş ve siyasal tercihler ile idarenin takdirinin yargı denetimine konu olamayacağı hükme bağlanmıştır. (Madde 26)

9. Yürütmeyi durdurma müessesesi yeniden düzenlenmiştir. Bu müessesenin sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde kullanımı kısıtlanmış ve önlenmiştir. Genel olarak yürütmeyi durdurma kararlarının verilmesi yeni düzenlemede yeni kayıtlamalara tabi tutulmuştur. Bu düzenleme ile bir idari işlemin uygulanmasının yürütmenin durdurulması kararı yoluyla ertelenebilmesi, idari işlemin uygulanmasının hem telafisi güç ve imkânsız zararların doğmasına neden olması ihtimalinin hem de söz konusu idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartının birlikte gerçekleşmesine bağlı kılınmıştır. Ayrıca, verilen yürütmeyi durdurma kararlarının her 90 günde bir yeniden incelenmesi esası kabul edilmiştir. Böylece hem vatandaşın müessir bir idari yargı denetiminden yararlanması hem de idarenin kendisine düşen sorumluluğun gereğini yerine getirebilmesi ve ülke yönetimindeki özel durumların gerektirdiği etkinliği gösterebilmesi imkânları getirilmiştir. (Madde 27)

10. Mahkeme kararlarını kasten yerine getirmeyen kamu görevlileri aleyhine dava açılabileceği daha önce yargısal içtihatlarla kabul edilmişti. Bu husus kural olarak kanunda yeniden düzenlenmiştir. (Madde 28/4)

11. Mahkeme kararlarının süratle infazını temin için, tam yargı davalarında ilâmın idareye tebliği tarihinden itibaren, idareyi, kanuni gecikme faizi ödemeye mecbur eden bir kural getirilmiştir. (Madde 28/6)

Not: Madde gerekçesi bölüm bölüm yazılmıştır; metin tasarının Birinci Bölüm gerekçesidir; bu maddeyi (tasarı 26) anan paragraf: «8. Bu Kanuna konulan yeni hükümlerle …». Bu madde tasarının 26 ncı maddesidir; Adalet Komisyonunca 2 nci madde olarak kabul edilmiştir. Sayfa taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır.

10/6/1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanunun 1. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

(Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.)

Teklif eden: 1 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 409 başlığı)

Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (2. madde, İşlenemeyen Hükümler. madde). Bu maddeyi anan kısım vurgulanmıştır.

6.1.1982 tarih ve 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Yasasının 2 nci maddesi uygulamada genel hukuk sistemine aykırı biçimde gelişmiştir. İdarî davalarda taraf ehliyeti konusundaki usulsüzlük İdarî Mahkemelerde ve Danıştay’da iş hacmini gereksiz biçimde artırmıştır. Bu durum hususi hukuktaki hak ve ehliyetin tatbikatında da eşitsizlik sonucu doğurmuştu.

Taraf ehliyeti, davada taraf olabilme yeteneğidir. Taraf ehliyeti, Medenî Hukuktaki medenî haklardan istifade ehliyetinin medenî usul hukukunda büründüğü şekildir. Gerçekten, kimlerin taraf ehliyetine sahip oldukları Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 38 inci maddesi ile Medenî Kanunun 8 ve 46 ncı maddelerinde açıklanmıştır.

Bu genel kaideye rağmen 6.1.1982 tarih ve 2577 sayılı “İdarî Yargılama Usulü Kanunu”nun başta 2 nci maddesi olmak üzere ilgili maddelerinde dava ve taraf ehliyeti yanlış değerlendirilmiş ve (menfaatleri ihlal edilenler) deyimi geniş yorumlanarak, esasta dava ehliyetine sahip olmayan kişilerin de, idarî yargıda iptal ve tam yargı davaları açma talepleri kabul edilmiş ve davalar buna göre görülerek, hükme bağlanmıştır.

Hazırlanan kanun teklifi ile dava açma hakkına ve taraf olma ehliyetine bir kısıtlama getirilmeden;

a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı, iptalleri için, ancak kişisel menfaatları doğrudan ihlal edilenler tarafından iptal davası açılabileceği,

b) İdarî eylem ve işlemlerden dolayı keza kişisel hakları doğrudan muhtel olanların tam yargı davaları açacakları kabul edilmiştir.

2577 Sayılı Kanunun 31 inci maddesi gereğince, bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 578 inci maddesi Kanunda yapılan değişikliklerle ilgili hükümler ihtiva etmektedir. Ancak, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda yapılan değişikliklerin zaman bakımından ne suretle uygulanacağı hususunda literatürde ve uygulamada değişik görüşler vardır. İdarî yargının bütünlüğünü korumak ve İdarî Mahkemeleri arasında değişik uygulamalara meydan vermemek ve netice itibariyle ikinci maddedeki değişiklikle amaçlanan maksadı temin etmek bakımından Kanuna bir geçici hüküm konması gerekli görülmüştür.

Not: Teklifin gerekçesi madde madde ayrılmamıştır; metin teklifin tek gerekçesidir (son paragraf ek geçici maddeye ilişkindir). Teklifin 1 inci maddesi Adalet Komisyonunca 1 inci madde olarak aynen kabul edilmiş, ikinci raporda (1) numaralı fıkranın (a) bendi yeniden düzenlenmiştir (aşağıdaki Komisyon raporu açıklaması). Sayfa taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır.

Adalet Bakanlığı temsilcilerinin de katıldığı Komisyonumuzun 24.2.1994 tarihli ve 16 sayılı Birleşiminde tasarının sadece 1 inci maddesi üzerinde görüşme açılmasına karar verilmiş ve tasarının çerçeve 1 inci maddesiyle değiştirilen İdarî Yargılama usulü Kanununun 2 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi yeniden düzenlenerek, çevre, tarihî ve kültürel değerlerin korunması, imar uygulamaları gibi kamu yararını yakından ilgilendiren hususlarla ilgili olarak açılan davalar madde kapsamından çıkarılmıştır.

Not: Komisyon değişikliği: (a) bendinin yeniden düzenlenmesinin Adalet Komisyonu ikinci raporundaki açıklamasıdır. Bu bent sonradan Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş ve 4577 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Sayfa taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır.

18/12/1999 tarihli ve 4492 sayılı Kanunun 6. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.)

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idarî sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaların idarî dava türlerinden birisi olduğu hususuna açıklık getirilmektedir.

Not: Adalet Komisyonu tasarıyı Bakanlar Kurulundan gelen şekliyle aynen kabul etmiştir (Komisyon raporu).

8/6/2000 tarihli ve 4577 sayılı Kanunun 5. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

(Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.)

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)

2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanununun idarî dava türlerini ve idarî yargı yetkisinin sınırını düzenleyen 2 nci maddesinin 10.6.1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle değişik (1) numaralı fıkrasının iptal davasının tanımını yapan (a)bendi, iptal davası açılabilmesi için “kişisel hak ihlâli” koşulunun aranması sebebiyle Anayasaya aykırı bulunarak, idarî işlemlere karşı dava açılabilmesi için kişisel hakkın ihlâl edilmesi koşulunun getirilmesiyle, soyut, genel ve gayrî şahsî olan düzenleyici tasarruflara karşı yargı yolunun daraltıldığı ve idarenin düzenleyici işlemlerine karşı uygulanmalarını beklemeden dava açılmasını güçleştirdiğinden, bu hükmün Anayasanın 125 inci maddesinin birinci fıkrasına aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesince 21.9.1995 tarihli ve E : 1995/27, K : 1995/47 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Bu karar 10.4.1996 tarihli ve 22607 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, yayımını izleyen üç ay sonra 10.7.1996 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu madde ile anılan bent, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının gerekçesi gözönünde bulundurularak yeniden düzenlenmiş ve böylece iptal kararı ile ortaya çıkan boşluk doldurulmuştur.

Not: Tasarının 4 üncü maddesi Adalet Komisyonunca 5 inci madde olarak aynen kabul edilmiştir (Komisyon raporu).

2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK'nin 185. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 185 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “kanunlarda” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde” ibaresi eklenmiştir.

Teklif eden: Hükümet (Bakanlar Kurulu)

Bu gerekçe birden çok maddedeki değişikliği birlikte açıklar (2. madde, 9. madde, 13. madde, 15. madde, 20. madde, 20/A. madde, 27. madde).

Anayasada yapılan değişikliklere uyum sağlanması amacıyla 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda ibare değişiklikleri yapılması amaçlanmaktadır.

Not: Kanun hükmünde kararname Anayasa'nın 91 inci maddesi uyarınca TBMM'ye gerekçesiyle gönderilmiştir. Gerekçe 185 inci maddenin tamamına (2577 sayılı Kanundaki bütün ibare değişikliklerine: 2, 9, 13, 15, 20, 20/A ve 27 nci maddeler) aittir. Sayfa taranmış görüntüdür; metin OCR ile okunup görüntüyle sözcük sözcük karşılaştırılarak yazılmıştır.

3.: ilk kabul metni

2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK'nin 185. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı.

3. Devlet Başkanının doğrudan doğruya yaptığı işlemler idari yargı denetimi dışındadır.