AvK Madde 77 — Baronun kurulması, organlarının görevden uzaklaştırılması ve görevlerine son verilmesi:

İlk kabul gerekçesi

Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu; 1/313 esas)

Madde 77. — Tasarının 77 nci maddesinden, bâzı değişiklikle alınmıştır. Üçüncü fıkra, baroların kuruluşlarını Türkiye Barolar Birliline bildirecekleri hükmüne inhisar ettirilmiş ve son fıkrada da, baroların tüzelkişiliği kazanmalarının keyfiyetin Türkiye Barolar Birliğince Adalet Bakanlığına bildirilmesiyle mümkün olacağı hükmü getirilmiştir.

Not: Geçici Komisyon Hükümet tasarısını esas alıp teklifleri birleştirmiş ve kabul ettiği metnin «Maddelerin gerekçesi»ni madde sırasına göre yazmıştır; gerekçe Komisyon metnine aittir, Komisyon metninin madde numarası kanunla aynıdır. Millet Meclisi Genel Kurulunda Geçici Komisyonun gerekçeli önergesiyle madde başlığı «Baronun kurulması ve organların feshi» olarak değiştirilmiş ve maddeye, Adalet Bakanlığının onay mercii olarak verdiği kararların yerine getirilmemesi halinde baro organlarının Danıştay kararıyla feshine ilişkin fıkralar eklenerek madde bu biçimiyle kabul edilmiştir (aşağıdaki önerge gerekçesi; 2 nci Dönem 46 ncı Birleşim, 7.2.1969, s. 377–379). Cumhuriyet Senatosu Millet Meclisi metnini aynen kabul etmiştir (C. Senatosu S. Sayısı 1217). «Birliline» (Birliğine) baskıdaki gibidir. Beşinci fıkra sonradan 4276, birinci fıkra 4667 sayılı Kanunla değiştirilmiş, maddeye 7249 sayılı Kanunla cümleler eklenmiştir. Sayfa taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır.

Geçici Komisyon raporunun genel gerekçe kısmı ile 8 nci madde gerekçesinde etraflıca arz ve izah edildiği üzere Türkiye Barolar Birliği ve barolar kamu kurumu niteliğinde meslek teşekkülleri olup, idari vesayet rejimi içinde Adalet Bakanlığının denetimine tabi bulunmaktadırlar. Bu denetim, hizmet ademi merkeziyeti prensibine uygun olarak sınırlı konularda Türkiye Barolar Birliği ve baroların yetkili organlarınca verilen bâzı kararların Adalet Bakanlığının onaylanması sonucunda lâzumülicra hale gelmesi suretiyle işletilecektir. Bakanlığın onaylama yetkisinin, Türkiye Barolar Birliği ve baroların yetkili organlarının yerine kaim olarak karar vermesini tazammun etmiyeceği tabiîdir. Bunun sonucu olarak da, Bakanlıkça onanmıyarak iade edilen kararın yerine, kararı veren organın yeniden bir karar ittihaz etmesi ve bunu da Bakanlığın onayına arz etmesi gerekecektir. Bakanlık denetiminin müessiriyeti ise, kararı onanmıyan Türkiye Barolar Birliği ve baroların yetkili organlarının evvel emirde onanmıyan karar yerine yeni bir karar ittihaz etmesi ve bu yeni kararın da Bakanlığın onamama tasarrufunda belirttiği esaslara uygun düşmesi ile mümkün olacaktır. Aksi halde, yani kararı Bakanlıkça onanmıyan organın yeni bir karar ittihaz etmemesi veya eski kararda ısrar mahiyetinde karar ittihaz etmesi halinde, Bakanlık denetiminin müessiriyetinden hattâ mevcudiyetinden bahsetmek mümkün olamaz. Bu gibi hallerde kararı onanmıyan organın görevini kanuna uygun olarak ifa etmemesi söz konusudur. Binaenaleyh, kanun hükümlerinin gereken titizlikle ve zamanında uygulanmasını sağlamak bakımından Türkiye Barolar Birliği ve baroların kanuna uygun olarak görevini ifa etmiyen organlarını feshetmek zımnında yargı merciine başvurmak yetkisinin de Bakanlığa tanınması gerekir. Nitekim 334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 122 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü, idareye, kamu kurumu niteliğindeki meslek teşekküllerinin seçilmiş organlarını, geçici veya sürekli olarak görevinden uzaklaştırabilme yetkisini bir yargı mercii kararına dayanmak şartına bağlı olarak açıkça tanımıştır.

Bu itibarla, Anayasanın 122 nci maddesiyle idareye tanınan yetkinin kullanılacağı haller ile bunun usulünü belirtmek üzere tasarıya yeni hükümler ilâvesi zaruretiyle tasarının 77 nci maddesinin aşağıdaki şekilde değiştirilmesini saygıyla arz ve teklif ederim.

Not: Geçici Komisyon Başkanı İstanbul Milletvekili İsmail Hakkı Tekinel'in, 77 nci maddeye organların feshine ilişkin fıkraları ekleyen ve başlığı «Baronun kurulması ve organların feshi» olarak değiştiren önergesinin gerekçesidir; önerge ve madde bu biçimiyle kabul edilmiştir (s. 377–379). Fesih fıkraları sonradan 4276 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Sayfa taranmış görüntüdür; metin görüntüyle sözcük sözcük okunarak yazılmıştır.

18/6/1997 tarihli ve 4276 sayılı Kanunun 4. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

(Değişik beşinci fıkra: 18/6/1997 - 4276/4 md.)

Gerekçe bulunamadı: Madde gerekçesi yok (genel gerekçe var): kanunlaşan metnin esası olan siyasî parti gruplarını temsilen 11 milletvekilinin kanun teklifinde (2/559) yalnız Anayasanın 135 inci maddesine uyum amacını anlatan genel gerekçe vardır; Anayasa Komisyonu raporunda da bu maddeye ilişkin açıklama yoktur (S. Sayısı 281, 20 nci Dönem 108 inci Birleşim tutanağına ekli, s. 1 ve 31–32). Birlikte görüşülen aynı mahiyetteki Hükümet tasarısının (1/565) 24 üncü maddesi bu maddeyi farklı düzenlediğinden (yalnız baroların sorumlu organları; dava en geç iki ay içinde; faaliyetten men yetkisi mahallin en büyük mülkî idare amirinde) tasarının madde gerekçesi kanunlaşan hükmü açıklamamaktadır; kanunlaşan metin (Türkiye Barolar Birliğinin sorumlu organları da; üç ay; Vali) teklifin 4 üncü maddesidir (S. Sayısı 281, s. 9 ve 26).

2/5/2001 tarihli ve 4667 sayılı Kanunun 47. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

(Değişik birinci fıkra: 2/5/2001 - 4667/47 md.)

Teklif eden: 1 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 413 başlığı)

Baroların kuruluş ve baro organlarının görevden uzaklaştırılmasını düzenleyen Avukatlık Kanununun 77 nci maddesinin bazı fıkraları değiştirilmiştir.

Birinci fıkradaki değişiklikle; bölgesi içinde “en az onbeş avukat” bulunan her il merkezinde baro kurulacağı hükmü “en az otuz avukat” koşulu getirilerek değiştirilmiştir.

İkinci fıkradaki değişiklikle; yeni baro kurulmasında izlenecek yönteme açıklık getirilmiştir.

Üçüncü fıkra, baro kuruluşunun Türkiye Barolar Birliğine bildirilmesi ile tüzel kişilik kazanacağı şeklinde değiştirilmiştir.

Dördüncü fıkra, üçüncü fıkradaki değişikliğe göre düzenlenmiştir.

Beşinci fıkradaki değişiklikle, Adalet Bakanlığı fıkra metninden çıkartılarak, baro organlarının görevden alınması veya seçimlerinin yenilenmesini isteme yetkisi sadece baronun bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına verilmektedir.

Altıncı fıkradaki değişiklikle, yeni seçimin yapılmasına ilişkin bir aylık süre iki aya çıkarılmıştır.

Adalet Bakanlığının baro kararlarında onay merci olması kaldırıldığından yedinci fıkra buna göre düzenlenmiştir. Görevden alınan organların yerine yenileri seçilinceye kadar görev yapmak üzere Türkiye Barolar Birliğince o yer barosuna kayıtlı en az üç avukatın görevlendirileceğine dair hüküm getirilmiştir.

Sekizinci fıkradaki “yukarıdaki fıkra” tabiri “beşinci fıkra” olarak değiştirilmiştir.

Onuncu fıkraya Türkiye Barolar Birliğinin Genel Kurulları da dahil edilmiştir.

Not: Madde Adalet Komisyonunda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe teklif metnine aittir. Adalet Komisyonu raporu: «Teklifin çerçeve 55 inci maddesiyle Avukatlık Kanununun 77 nci maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci, sekizinci ve onuncu fıkralarının değiştirilmesi öngörülmektedir. Altıncı, yedinci, sekizinci ve onuncu fıkralardaki değişiklik uygun görülmediğinden metinden çıkarılmış, ikinci ve dördüncü fıkralar redaksiyona tabi tutulmuş, beşinci fıkrada yer alan “yerlerine yenilerinin seçilmesine” ibaresi açıklık getirmek üzere “bu organlara geçici görevlilerin belirlenmesine” şeklinde değiştirilmiş ve çerçeve madde bu değişikliklere paralel olarak yeniden düzenlenerek 47 nci madde olarak kabul edilmiştir.» Çerçeve maddedeki «ve beşinci» ibaresi ile 77 nci maddenin beşinci fıkrasına ilişkin değişiklik Genel Kurulda kabul edilen önergeyle metinden çıkarılmıştır; beşinci fıkra değiştirilmemiştir. Önergenin gerekçesi okunmamıştır (21 inci Dönem 3 üncü Yasama Yılı 94 üncü Birleşim, 1.5.2001, s. 176–177, 179–181).

11/7/2020 tarihli ve 7249 sayılı Kanunun 15. maddesiyle yapılan değişikliğin gerekçesi

(Ek cümleler:11/7/2020-7249/15 md.)

Teklif eden: 183 milletvekilinin teklifi (S. Sayısı 222 başlığı: adı yazılan 6 milletvekili ile 177 milletvekili)

Maddeyle, 1136 sayılı Kanunun 77 nci maddesinde değişiklik yapılmaktadır. Birinci fıkraya eklenen cümlelerle, beşbinden fazla avukat bulunan illerde asgari ikibin avukatla yeni bir baronun kurulabilmesine imkân tanınmaktadır. Hükümle; yeni baronun kurulması, organlarının oluşturulması ve kuruluş için aranan asgari avukat sayısının ikibinin altına düşmesi halinde yapılacak işlemlere ilişkin usul ve esaslar düzenlenmektedir. Üçüncü fıkraya eklenen cümleyle, aynı ilde yeni bir baronun kurulması halinde baroların Türkiye Barolar Birliği tarafından, tüzel kişilik kazanma tarihi esas alınmak ve birden başlanmak suretiyle o ilin adıyla numaralandırılacağı hükme bağlanmaktadır.

Not: Kanunlaşan metin tasarı/teklif metninden farklıdır (komisyonda ya da Genel Kurulda değiştirilmiştir); gerekçe tasarı/teklif metnine aittir.