Patent ve Faydalı Model · Hükümsüzlük
SMK Madde 138 — Hükümsüzlük hâlleri
Hükümsüzlük hâlleri
(1) Kurumun nihai kararından sonra;
a) Patent konusu, 82 nci ve 83 üncü maddelere göre patent verilebilirlik şartlarını taşımıyorsa,
b) Buluş, 92 nci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları uyarınca yeteri kadar açıklanmamışsa,
c) Patent konusu, başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşıyorsa veya patentin, 91 inci maddeye göre yapılan bölünmüş bir başvuruya veya 110 uncu maddenin üçüncü fıkrasının (b) bendine göre yapılan bir başvuruya dayanması durumunda en önceki başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşıyorsa,
ç) Patent sahibinin, 109 uncu maddeye göre patent isteme hakkına sahip olmadığı ispatlanmışsa,
d) Patentin sağladığı korumanın kapsamı aşılmışsa,
patentin hükümsüz kılınmasına ilgili mahkeme tarafından karar verilir.
(2) Mahkeme, 99 uncu maddenin üçüncü veya yedinci fıkraları uyarınca yapılan yayımdan önce birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bentleri uyarınca yapılan hükümsüzlük talebine ilişkin olarak karar veremez.
(3) Patent sahibinin 109 uncu maddeye göre patent isteme hakkına sahip olmadığı hakkındaki iddia, ancak buluşu yapan veya halefleri tarafından ileri sürülebilir.
(4) Hükümsüzlük nedenleri patentin sadece bir bölümüne ilişkinse sadece o bölüm ile ilgili istem veya istemler iptal edilerek kısmi hükümsüzlüğe karar verilir. Bir istemin kısmen hükümsüzlüğüne karar verilemez. Kısmi hükümsüzlük sonucu iptal edilmeyen istem veya istemler, 82 nci ve 83 üncü madde hükümlerine göre patent verilebilirlik şartlarını taşıyorsa patent bu kısım için geçerli kalır. Bağımsız istemin hükümsüz kılınması hâlinde, bağımsız isteme bağımlı olan her bir bağımlı istem ayrı ayrı 82 nci ve 83 üncü madde hükümlerine göre patent verilebilirlik şartlarını taşımıyorsa söz konusu bağımsız isteme bağımlı olan istemler de mahkeme tarafından hükümsüz kılınır.
(5) Patentin hükümsüzlüğü davası, patentin koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde, sicile patent sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılabilir. Patent üzerinde sicilde hak sahibi görülen kişilerin davaya katılabilmelerini sağlamak için ayrıca onlara tebligat yapılır.
(6) Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları patentin hükümsüzlüğünü isteyebilir. Patent sahibinin 109 uncu maddeye göre patent isteme hakkına sahip olmadığı nedeniyle patentin hükümsüzlüğü, ancak buluşu yapan veya halefleri tarafından istenebilir.
(7) Patentin hükümsüzlüğüne ilişkin karar, zorunlu olarak ek patentlerin de hükümsüz olması sonucunu doğurmaz. Ancak, hükümsüzlük kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde, ek patentlerin bağımsız patentlere dönüştürülmesi için başvuruda bulunulmazsa, patentin hükümsüzlüğü ek patentlerin de hükümsüz olması sonucunu doğurur.
İçtihatlar
SMK 138/12 karar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
E. 2025/3643 · K. 2026/606 · 29.01.2026
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 138. maddesinde patent hükümsüzlüğüne dair düzenlemeler yer almaktadır. SMK'nın 138/1 hükmünde hükümsüzlük halleri sayılmış olup, maddenin 5. fıkrasında ise patentin hükümsüzlüğü davasının, patentin koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde açılabileceğine ilişkin düzenleme yer almaktadır.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi
E. 2022/1574 · K. 2024/939 · 16.05.2024
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde; davalının TPMK nezdinde ... ve ... numaralarla tescilli patent belgelerinin 551 sayılı PatKHK'nın 5,7,9 ve 129(b) maddelerinde ve SMK 82, 83 ve 92. maddelerinde öngörülen yenilik ve buluş basamağı şartlarını taşımaması ve patentlere konu buluşun yeteri kadar açıklanmamış olması nedeniyle KHK'nın 129. ve SMK'nın 138. maddeleri uyarınca sicilden terkinini, bu davaya konu patentlerin Türkiye'ye giriş yaptığı tarihte 551 sayılı KHK geçerli olduğundan hem 551 sayılı KHK ve 6769 sayılı SMK kapsamında hükümsüzlüğün incelendiğini, davaya konu patentlerin PatKHK - 129/1(A)/(B) ve SMK - 138/1(A)/(B) hükümleri uyarınca hükümsüz kılınmaları gerektiğini, ...…
Madde geneli2 karar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
E. 2025/4134 · K. 2026/1068 · 25.02.2026
SMK'nın 138. maddesinde patent hakkının hükümsüzlük halleri düzenlenmiş olup, aynı maddenin beşinci fıkrasında patentin hükümsüzlüğü davasının, patentin koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde, sicile patent sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılabileceği düzenlenmiştir. Mahkemece karşı davanın konusuz kaldığından bahisle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de yukarıda belirtilen SMK'nın 138/5 hükmü uyarınca patentin hükümsüzlüğü davasının koruma süresince veya patent hakkının sona ermesini izleyen 5 yıl içinde açılabileceği açıkça düzenlenmiştir. …
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi
E. 2025/589 · K. 2025/735 · 27.05.2025
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkil şirketin sahip olduğu "..." markası ile plastik ambalaj sektöründe 1989 yılından bu yana hizmet vermekte olduğunu, birikim ve tecrübesini günümüze taşıdığını, davalıya ait ... sayılı kolay kullanımlı bardak patentinin SMK'nın 82 kapsamında "yenilik" ve "buluş basamağı içerme" kriterinden yoksun olup, hükümsüz kılınması gerektiğini belirterek, açıklanan nedenlerle davalıya ait ... numaralı patentin yenilik ve buluş basamağı kriterlerini karşılamaması nedeniyle SMK'nın 138. maddesi uyarınca hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine, masraf, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerine yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-01. Atıftan önce tam metni okuyun.
Madde gerekçeleri1
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Maddenin birinci fıkrasında, patentin mahkeme tarafından hükümsüz sayılmasına ilişkin haller belirtilmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında, mahkemenin, patente ilişkin olarak patentlenebilirlik şartları, buluş konusunun yeterince açık ve tam olarak açıklanmaması ve patent konusunun başvurunun ilk halinin kapsamını aşması nedenleriyle açılan hükümsüzlük davasında, Enstitü tarafından yerine getirilmesi gereken tüm yollar tükenmeden karar veremeyeceğine dair hüküm getirilmiştir.
Maddenin üçüncü fıkrasında, patent sahibinin patent isteme hakkına sahip olmadığına ilişkin davanın buluşu yapan veya halefleri tarafından açılabileceği düzenlenmiştir.
Maddenin dördüncü fıkrasında, kısmi hükümsüzlük durumuna ilişkin hukuki sonuçlar düzenlenmiştir.
Maddenin beşinci fıkrasında, hükümsüzlük davasının ne zaman açılabileceği düzenlenmiştir. Buna göre, bir patent işlemde olduğu sürece veya işlemden kalkmışsa bile patent hakkı sona erdikten (koruma süresinin bitimi veya patent sahibinin patent hakkından vazgeçmesi veya yıllık ücretin ödenmemesi) sonraki beş yıl içinde dava açılabilir. Bu süre, patentin ileriye yönelik devam edebilecek etkisinin olacağı düşünülerek verilmiştir. Ayrıca maddede hükümsüzlük davasının, dava açıldığında sicilde patent sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılabileceği belirtilmiştir. Bu hüküm, patent başvurusu veya patent işlemde iken bir hak sahibi değişikliği olması durumunda, hükümsüzlük davasında davalının kim olacağını belirlemek amacıyla düzenlenmiştir.
Maddenin altıncı fıkrasında, patentin hükümsüzlüğünün kimler tarafından talep edilebileceği belirtilmiştir.
Maddenin yedinci fıkrasında ise patentin hükümsüzlüğüne ilişkin kararın, söz konusu patente ek olarak yapılan patentlerin de hükümsüz olması sonucunu doğurmayacağı, ek patentin özelliğinden dolayı asıl patentten daha sonra yapılan bir geliştirme, yenilik olması nedeniyle bağımsız patente dönüştürülerek varlığını sürdürebilme imkânının tanınması amacıyla düzenlenmiştir.
Not: Madde komisyonda değiştirilerek kabul edilmiştir; gerekçe tasarı/teklif metnine aittir. Sıra sayısının madde gerekçesi sayfaları taranmış görüntüdür; metin OCR (Tesseract tessdata_best, 300 dpi) ile okunup görüntüyle sözcük sözcük karşılaştırılarak yazılmıştır.
TBMM · S. Sayısı 341, 1/699 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 138), s. 63–64Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.