Patent ve Faydalı Model
SMK Madde 115 — İşverenin buluşa ilişkin hakkı ve hak talebinde bedel
İşverenin buluşa ilişkin hakkı ve hak talebinde bedel
(1) İşveren, hizmet buluşu ile ilgili olarak tam veya kısmi hak talep edebilir. İşveren bu talebi, çalışanın bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde yazılı olarak çalışana bildirmek zorundadır. Çalışana böyle bir bildirimin süresinde yapılmaması veya hak talebinde bulunulmadığına dair bildirim yapılması hâlinde, hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanır.
(2) İşverenin hizmet buluşuna ilişkin tam hak talebinde bulunması hâlinde bununla ilgili bildirimin çalışana ulaşması ile buluş üzerindeki tüm haklar işverene geçmiş olur.
(3) İşverenin hizmet buluşuna ilişkin kısmi hak talep etmesi hâlinde, hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanır. Ancak bu durumda işveren, kısmi hakka dayanarak buluşu kullanabilir. Bu kullanma, çalışanın buluşunu değerlendirmesini önemli ölçüde güçleştiriyorsa çalışan, buluşa ilişkin hakkın tamamen devralınmasını veya kısmi hakka dayanan kullanım hakkından vazgeçilmesini işverenden isteyebilir. İşveren, çalışanın bu isteğine ilişkin bildirimine tebellüğ tarihinden itibaren iki ay içinde cevap vermezse, işverenin kısmi hakka dayanarak buluşu kullanma hakkı sona erer.
(4) İşverenin hizmet buluşuna ilişkin hak talebinde bulunmasından önce çalışanın buluş üzerinde yapmış olduğu tasarruflar, işverenin haklarını ihlal ettiği ölçüde, işverene karşı geçersiz sayılır.
(5) İşveren, tam hak talep etmediği takdirde, kendisine bildirimi yapılan buluşa ilişkin bilgileri, çalışanın haklı menfaatlerinin devamı süresince gizli tutmakla yükümlüdür.
(6) İşveren hizmet buluşu üzerinde tam hak talep ederse, çalışan makul bir bedelin kendisine ödenmesini işverenden isteyebilir. İşveren hizmet buluşu üzerinde kısmi hak talep ederse, işverenin buluşu kullanması hâlinde, çalışanın makul bir bedelin kendisine ödenmesini isteme hakkı doğar.
(7) Bedelin hesaplanmasında hizmet buluşunun ekonomik olarak değerlendirilebilirliği, çalışanın işletmedeki görevi ve işletmenin buluşun gerçekleştirilmesindeki payı da dikkate alınır.
(8) İşveren, hizmet buluşuna ilişkin talepte bulunduktan sonra, buluşun korunmaya değer olmadığını ileri sürerek bedelin ödenmesinden kaçınamaz. Ancak buluşun korunabilir olmadığı konusunda açılan dava sonucunda mahkemenin davanın kabulüne karar vermesi hâlinde çalışan, bedel talebinde bulunamaz.
(9) İşverenin hizmet buluşuna ilişkin kısmi veya tam hak talebinde bulunmasını takiben bedel ve ödeme şeklî, işveren ile çalışan arasında imzalanan sözleşme veya benzeri bir hukuk ilişkisi hükümlerince belirlenir.
(10) Hizmet buluşu birden çok çalışan tarafından gerçekleştirilmişse, bedel ve ödeme şekli her biri için, dokuzuncu fıkraya uygun olarak ayrı ayrı belirlenir.
(11) Çalışan buluşları ile ilgili bedel tarifesi ve uyuşmazlık hâlinde izlenecek tahkim usulü yönetmelikle belirlenir.
(12) Çalışan, serbest buluş niteliği kazanmış hizmet buluşu konusunda 119 uncu madde hükümlerine tabi olmaksızın dilediği şekilde tasarrufta bulunabilir.
İçtihatlar
SMK 115/11 karar
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi
E. 2025/1416 · K. 2026/488 · 05.03.2026
… faaliyeti gereği gerçekleştirdiği ya da büyük ölçüde işletme veya kamu idaresinin deneyim ve çalışmalarına dayanarak, iş ilişkisi sırasında yaptığı buluşun, hizmet buluşu olduğu, SMK'nın 114/1.maddesinde çalışanın bir hizmet buluşu yaptığında, bu buluşu yazılı olarak ve geciktirmeksizin işverene bildirmekle yükümlü bulunduğunun düzenlendiği, SMK'nın 115/1.maddesine göre, işverenin hizmet buluşu ile ilgili olarak tam veya kısmi hak talep edebileceği, davalı şirket ortağı ...'ın 08/09/2014-26/11/2018 tarihleri arasında davacı şirket nezdinde AR-GE bölümünde çalıştığı,…
SMK 115/61 karar
Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
E. 2024/2139 · K. 2026/679 · 09.04.2026
… çalışmalar yaptığını, söz konusu madde üzerinde akademik literatürde katkı sağladığını, davalının davacıya yönelik iyiniyetli tutumundan ve Tagem projesinin yerli ve milli bir aşı geliştirme projesi olması sebebiyle 2017/05010 sayılı patent başvurusunda yalnızca buluş yapan olarak adının yer almasını yeterli gördüğünü, 6769 sayılı Sinai Mülkiyet Kanununun 115/6 maddesinde belirtilen "işveren hizmet buluşu üzerinde tam hak talep ederse, çalışan makul bir bedelin kendisine ödenmesini işverenden isteyebilir." şeklinde düzenlenen kendisine makul bedel ödenmesini isteme hakkını dahi kullanma gereği duymadığını, davacı şirketin, adından da anlaşılacağı üzere makine yağı üreticisi olup makine…
Madde geneli4 karar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
E. 2025/512 · K. 2025/2983 · 30.04.2025
… akdinin feshedilmesi üzerine vakit geçirmeksizin davalıya keşide ettiği ihtarname ile görev yaptığı dönemde gerçekleştirdiği buluşlarla ilgili SMK'nın 114. maddesi kapsamında gerekli bildirimlerin yapıldığını, davalının ise cevabi ihtarnamesinde bahse konu buluşlar hakkında tam hak talebinde bulunduğunu, ancak davalı tarafın tam hak talebini SMK'nın 115. maddesinde belirtilen 4 aylık sürede yapmadığını, davalının tam hak talebini zamanında yaptığında ısrarcı olması üzerine, tam hak talebinin zamanında yapılıp yapılmadığının tespiti için tahkim yargılaması yoluna gitme zaruretinin oluştuğunu, Hakem Heyetinin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 439. maddesi kapsamına giren ve…
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi
E. 2026/2012 · K. 2026/1682 · 08.10.2026
… tarafından itiraz edilmemesi üzerine, başvurunun reddine dair kararın kesinleştiği, dolayısıyla davalının 6769 sayılı SMK'nın 154/1. maddesinde, bu davanın yöneltilebileceği "hak sahibi" olma sıfatı kalmadığından, davacının anılan maddeye dayanarak davalıya karşı bir menfi tespit davası açmasında hukuki yararın bulunmadığı gerekçesiyle HMK 114/h ve 115. maddeleri uyarınca davanın usulden reddine karar
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi
E. 2023/863 · K. 2025/190 · 12.02.2025
… ... numaralı patent başvurusuna konu "Tamburun içinde ve dışında hareketli parçalar bulunan makine" adlı buluşun SMK 113/I (ePatKHK 17/II) madde hükmündeki tanıma uyan bir "hizmet buluşu" olmadığı, bu sebeple, davacı şirketin, davalının söz konusu buluşu üzerinde her halükarda (velev ki davalı, davacı şirketin çalışanı olarak kabul edilse bile) SMK 115/II (ePatKHK 20/I) maddesi uyarınca tam hak talep edemeyeceğini, buluşun SMK 113/II (ePatKHK 17/III) maddesi uyarınca "serbest buluş" niteliğinde bir işçi buluşu olup olmadığını, dolayısıyla da davalının buluşu davacıya SMK 119/I (ePatKHK 31/I) maddesi uyarınca bildirme yükümlülüğünün ve davacının da buluş için SMK 119/IV (ePatKHK 32) maddesi…
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi
E. 2025/918 · K. 2025/3103 · 21.11.2025
Dava, haksız rekabetin tespiti meni ve tazminat istemine ilişkindir. Bakırköy 2. Fikri ve Sınai haklar Hukuk Mahkemesince, "... Marka hakkına tecavüz iddiasıyla ilgili olarak açılan hukuk davalarında bazı durumlarda eylem marka hakkına tecavüz kabul edilmemekle birlikte TTK'nun 54.vd. maddelerine göre haksız rekabet olarak kabul edilebilmektedir. Bu gibi hallerde marka hakkı sahibinin genel hükümlere göre talepte bulunma hakkı bulunmaktadır...."(İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi'nin 24/03/2022 T., 2022/270 E., 2022/478 K.)Yukarıda yer alan açıklamalar ve içtihatlar ışığında mahkememizin görevsizliğine..." gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiştir. Bakırköy 8. …
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-01. Atıftan önce tam metni okuyun.
Madde gerekçeleri1
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Madde ile, işverene, kendisine yapılan bildirim üzerine, buluş üzerinde tam veya kısmi hak talep etme fırsatı verildiğine ilişkin hüküm düzenlenmiştir. Ayrıca hangi şartlarda hizmet buluşunun serbest buluş niteliği kazanacağı açıklanmıştır.
İşverenin tam hak talep etmesi halinde, hizmet buluşu üzerindeki hakların işverene geçmiş olacağı, işverenin kısmi hak talep etmesi halinde ise buluşun serbest buluş niteliği kazanacağı ancak işverenin buluşu kullanabileceği maddede düzenlenmiştir. Ayrıca, kısmi hak talebi yapıldığı durumlarda, hangi şartlarda çalışanın buluşa ilişkin hakkın işveren tarafından devralınmasını veya kullanım hakkından vazgeçmesini isteyebileceğine ilişkin hüküm düzenlenmiştir.
İşverenin buluş üzerinde hak talep edebilmesi için verilen sürenin bitiminden önce, çalışanın herhangi bir tasarrufta bulunması ve bu tasarrufun işverenin haklarını ihlal etmesi halinde, bu tasarrufun işverene karşı geçersiz olacağı da maddede belirtilmiştir.
Madde ile, işverene de sır saklama yükümlülüğü getirilmiştir. Burada amaçlanan koruma hakkını teminat altına almaktır. Öngörülen sır saklama yükümlülüğü, iş hukukundaki gözetim ve sadakat borcunun gereğidir. İşverenin sır saklama yükümlülüğü, hem hizmet hem de serbest buluşlarda vardır. Ancak, işveren hizmet buluşlarına yönelik tam hak talebinde bulunmuşsa, bu yükümlülüğü kalkacaktır.
Madde ile ayrıca, çalışanın bir işletmedeki işi gereği bile olsa bir buluş gerçekleştirmesi halinde, buluş yapanın ödüllendirilmesi amacından yola çıkılarak, çalışanın bir bedel talep etme hakkı olacağı, bedelin ödenme şartları ve bedelin ne şekilde hesaplanacağı da düzenlenmiştir. Çalışan buluşları ile ilgili bedel tarifesi ve uyuşmazlık halinde izlenecek tahkim usulüne ilişkin düzenlemeler yönetmelikle yapılacaktır. Ayrıca, serbest buluş niteliği kazanmış bir buluş için doğal olarak, çalışanın haber verme veya teklifte bulunma yükümlülüğü olmadığı hükme bağlanmıştır. Çünkü, çalışan yaptığı bildirimle, işvereni buluşun varlığından haberdar etmiş olmaktadır.
Not: Sıra sayısının madde gerekçesi sayfaları taranmış görüntüdür; metin OCR (Tesseract tessdata_best, 300 dpi) ile okunup görüntüyle sözcük sözcük karşılaştırılarak yazılmıştır.
TBMM · S. Sayısı 341, 1/699 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 115), s. 57–58Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.