Patent ve Faydalı Model
SMK Madde 119 — Serbest buluş, bildirim yükümlülüğü ve teklifte bulunma yükümlülüğü
Serbest buluş, bildirim yükümlülüğü ve teklifte bulunma yükümlülüğü
(1) Çalışan, iş sözleşmesi ilişkisi içindeyken serbest bir buluş yaptığı takdirde, durumu geciktirmeden işverene bildirmekle yükümlüdür. Bildirimde, buluş ve gerekiyorsa buluşun gerçekleştirilme şekli hakkında bilgi vermek suretiyle, buluşun gerçek bir serbest buluş sayılıp sayılmayacağı konusunda işverenin bir kanaate varabilmesi sağlanır.
(2) İşveren, buluşun serbest bir buluş olmadığına ilişkin itirazını, kendisine yapılan bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde yazılı bir bildirimle ileri sürebilir.
(3) Serbest buluşun işverenin faaliyet alanı içinde değerlendirilebilir olmadığı açıksa, çalışanın bildirim yükümlülüğü yoktur.
(4) Serbest buluş, işletmenin faaliyet alanına girmekteyse veya işletme söz konusu buluşun ilgili olduğu alanda faaliyette bulunmak için ciddi hazırlıklar içindeyse; çalışan, serbest buluşunu iş ilişkisini sürdürmekte olduğu sırada başka bir şekilde değerlendirmeye başlamadan önce, tam hak tanımaksızın uygun şartlar altında buluşundan yararlanma imkânı vermek için işverene teklifte bulunmakla yükümlüdür. İşveren, teklifin kendisine ulaştığı tarihten itibaren üç ay içinde cevap vermezse, bu konudaki öncelik hakkını kaybeder. İşveren, kendisine yapılan teklifi kabul eder, ancak öngörülmüş şartları uygun bulmazsa, şartlar tarafların talebi üzerine mahkeme tarafından tespit edilir.
İçtihatlar
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi
E. 2023/863 · K. 2025/190 · 12.02.2025
… davalının söz konusu buluşu üzerinde her halükarda (velev ki davalı, davacı şirketin çalışanı olarak kabul edilse bile) SMK 115/II (ePatKHK 20/I) maddesi uyarınca tam hak talep edemeyeceğini, buluşun SMK 113/II (ePatKHK 17/III) maddesi uyarınca "serbest buluş" niteliğinde bir işçi buluşu olup olmadığını, dolayısıyla da davalının buluşu davacıya SMK 119/I (ePatKHK 31/I) maddesi uyarınca bildirme yükümlülüğünün ve davacının da buluş için SMK 119/IV (ePatKHK 32) maddesi uyarınca tam hak niteliğinde olmayan bir kullanma hakkı elde etme imkânının bulunup bulunmadığını tespit edebilmek içinse, davalının buluşu yaptığı esnada davacı şirket bünyesinde AR-GE şefi olarak çalışıp çalışmadığının, yani…
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-01. Atıftan önce tam metni okuyun.
Madde gerekçeleri1
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Madde ile, çalışanın iş sözleşmesi ilişkisi içindeyken gerçekleştirmiş olduğu bir buluşu serbest buluş olarak düşünmesi halinde de işverene bildirimde bulunması gerektiği hükme bağlanmıştır. Bu bildirimin amacı, buluş üzerindeki hakların baştan tespit edilmesini sağlayarak, sonradan bu konuda ortaya çıkabilecek karışıklıkları engellemektir. Bildirim yükümlülüğü ile, çalışan açısından taraflar arasında sonradan çıkabilecek anlaşmazlıkların önlenmesi, işveren açısından ise haberdar edildiği buluşun, hizmet buluşu mu yoksa serbest buluş mu olduğunu denetleme imkânının sağlanması amaçlanmıştır.
Çalışanı bildirim yükümlülüğünden kurtaran istisnai bir durum, buluşun işverenin iş alanı içine girmediğinin açık olmasıdır.
Çalışanın serbest buluşlarla ilgili teklifte bulunma yükümü, onun iş ilişkisinden doğan sadakat borcunun gereğidir. Kural olarak çalışan, serbest buluşu üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir. Bu tasarruf hakkı, serbest buluşun işverenin mevcut veya gelecekte ciddi hazırlıklar yaptığı alana girmekteyse sınırlanmakta ve işverene belli bir bedel karşılığında inhisari olmayan kullanma hakkı tanınmaktadır.
Madde ile ayrıca, buluşu serbest buluş niteliği kazanmış bir çalışana, buluşunun kullanımıyla ilgili olarak işverenin ön alım hakkından yararlanabilmesini temin etmek amacıyla teklifte bulunma yükümlülüğü getirilmiştir.
Not: Sıra sayısının madde gerekçesi sayfaları taranmış görüntüdür; metin OCR (Tesseract tessdata_best, 300 dpi) ile okunup görüntüyle sözcük sözcük karşılaştırılarak yazılmıştır.
TBMM · S. Sayısı 341, 1/699 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 119), s. 58–59Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.