Patent ve Faydalı Model · Patent Hakkının Kapsamı
SMK Madde 85 — Patent hakkının kapsamı ve sınırları
Patent hakkının kapsamı ve sınırları
(1) Patent sahibi, buluşun yeri, teknoloji alanı ve ürünlerin ithal veya yerli üretim olup olmadığı konusunda herhangi bir ayrım yapmaksızın patent hakkından yararlanır.
(2) Patent sahibinin, izinsiz olarak yapılması hâlinde aşağıda belirtilen fiillerin önlenmesini talep etme hakkı vardır:
a) Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elde bulundurulması.
b) Patent konusu olan bir usulün kullanılması.
c) Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usul patentinin kullanılmasının başkalarına teklif edilmesi.
ç) Patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satılması, kullanılması, ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elde bulundurulması.
(3) Aşağıda sayılan fiiller patentin sağladığı hakkın kapsamı dışındadır:
a) Sınai veya ticari bir amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller.
b) Patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller.
c) İlaçların ruhsatlandırılması ve bunun için gerekli test ve deneyler de dâhil olmak üzere, patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller.
ç) Sadece bir reçetenin oluşturulması için eczanelerde yapılan ilaçların seri üretim olmadan hazırlanarak kullanılması ve bu şekilde hazırlanan ilaçlara ilişkin fiiller.
d) Patent konusu buluşun Paris Sözleşmesine taraf devletlerin gemi, uzay aracı, uçak veya kara nakil araçlarının yapımında veya çalıştırılmasında veya bu araçların ihtiyaçlarının karşılanmasında, söz konusu araçların geçici veya tesadüfi olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunması şartıyla kullanılması.
e) 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Kanunla onaylanan Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşmasının 27 nci maddesinde öngörülen ve bu madde hükümlerinin uygulandığı bir devletin hava aracı ile ilgili fiiller.
(4) 8/1/2004 tarihli ve 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanunda tanımlanan küçük çiftçinin kendi işlediği arazisinde, patent sahibi tarafından ya da onun izniyle satılan ya da başka bir ticari yolla sağlanan patentli bir ürün ile yaptığı üretim sonucunda ortaya çıkan üründen elde edeceği çoğaltım materyalini, yine kendi işlediği arazisinde yapacağı yeni üretimler için kullanabilme hakkı vardır. Bu kullanım hakkı, 5042 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.
(5) Çiftçinin, patent sahibi tarafından veya onun izniyle satılan ya da başka bir ticari yolla sağlanan patentli damızlık veya diğer hayvan üreme materyalini, tarım amaçlı kullanma hakkı vardır. Bu hak, çiftçinin kendi tarım etkinliğini sürdürme amacıyla hayvan ya da diğer hayvan üreme materyalinin kullanılmasını kapsar. Bu hakkın kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(6) Patentin konusu kanunlara, genel ahlaka, kamu düzenine veya genel sağlığa zarar verecek şekilde kullanılamaz. Bu kullanım, mevcut veya gelecekte kabul edilecek belirli veya belirsiz süreli kanuni yasaklamalara ve sınırlamalara da bağlıdır.
İçtihatlar
SMK 85/21 karar · (a) bentleri
SMK 85/2-a1 karar
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi
E. 2025/357 · K. 2025/624 · 26.03.2025
… Gerçekten de kanun koyucu tarafından SMK'nın 85/2-a maddesinde, "Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elde bulundurulması.", SMK'nın 85/3-a maddesinde de "Sınai veya ticari bir amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller.", patent hakkının kapsamı ve sınırları dışında tutulmuş, SMK'nın 153/1. maddesinde de benzer bir düzenlemeye gidilmiş ve "Sınai mülkiyet hakkı sahibi, hakkına tecavüz eden tarafından piyasaya sürülmüş ürünleri kişisel ihtiyaçları ölçüsünde elinde bulunduran veya kullanan kişilere karşı, bu Kanunda yer alan hukuk davalarını açamaz veya ceza davası açılması…
SMK 85/31 karar
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi
E. 2024/1385 · K. 2024/1935 · 18.12.2024
… Bilim Kurulu) tarafından tatmin edici bulunmayabileceğini ve gerekli koşulları sağlaması için ürünün modifiye edilmesinin istenebileceğini, belli faaliyetlerin patent koruması dışında olduğunu, 6769 Sayılı SMK Madde 85/3 (c) uyarınca “İlaçların ruhsatlandırılması ve bunun için gerekli test ve deneyler de dâhil olmak üzere, patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller” de patent koruması dışında sayıldığını, bu hükmün aynı zamanda Bolar Hükmü veya Bolar İstisnası olarak da bilinmektedir. …
Madde geneli2 karar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
E. 2024/5044 · K. 2025/3489 · 20.05.2025
… yılında TÜRKPATENT nezdinde tasarım tescili yaptırması bağlamında; davaya konu söz konusu tescilin yeni buluş olmadığını, zira Çin'de daha önce üretilip piyasaya sürülen tasarıma (tekniğin bilinen durumuna) benzer tasarımın tescilinin haksız ve dayanaksız olduğunu, davacının gerçek hak sahipliğinin bulunmadığı bir hak sahipliğinden istifade ile SMK'nın 85. maddesi korumasından yararlanamayacağını, davacı tarafın kötüniyetle hareket ettiğini, davacı tasarımının davaya konu tasarımlarının aynısı, kopyası veya benzeri olmadığını, velev ki, benzer ise de davacının gerçek hak sahibi olmadığını, bir tasarımın yenilik - ayırt edici nitelik açısından kıyaslandığı diğer bir tasarımın başvuru veya…
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi
E. 2025/66 · K. 2025/299 · 26.02.2025
… İhtiyati tedbire itiraz eden davalı-karşı davacı vekili dilekçesinde özetle; devam eden hükümsüzlük davalarına rağmen ihlal yargılamasında ihtiyati tedbir kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, ruhsatın askıya alınmasına ilişkin tedbirin SMK md.85/III’e (Bolar İstisnası) aykırı olduğu gibi, patentin tescilli olmadığı ülkelerde dahi davacı yana fiilen koruma sağlamakta olduğunu, tedbir kararına dayanak olan bilirkişi raporlarına yaptıkları itirazların karşılanmadığını, taraflar arasındaki menfaat dengesi gözetilmek suretiyle, ters tedbir talebinin kabulüne karar verilmesi gerektiğini, takdir edilen teminat miktarının cüz’i olduğunu, müvekkilinin uğrayabileceği zararı karşılayamayacağını…
Künyeler hukuk sitelerinin madde yazılarından ve resmî kaynakta madde aramasından toplandı, her biri resmî kaynakta doğrulandı; gösterilen kısım kararın resmî metninden alındı. Güncelleme: 2026-11-01. Atıftan önce tam metni okuyun.
Madde gerekçeleri1
İlk kabul gerekçesi
Teklif eden: Hükümet tasarısı (Bakanlar Kurulu)
Madde ile, patentin veya faydalı modelin sağladığı hakkın kapsamı ve sınırları düzenlenmiştir.
Patent veya faydalı model sahibinin buluşu gerçekleştirmek için yapmış olduğu çalışmaları ve harcamaları telafi etmesini ve ticari kazanç elde etmesini sağlamak için, koruma süresi boyunca tüm ticari çıkarlarının korunması amaçlanmıştır. Bu nedenle, üçüncü şahıslara sınırlamalar getirilmiştir.
Maddenin üçüncü fıkrasında, patentin veya faydalı modelin sağladığı hakların kapsamının sınırları düzenlenmiştir.
Üçüncü fıkranın (a) bendinde, üçüncü kişilerin sınai ve ticari amaç taşımaksızın patenti kişisel amaçlarla kullanmaları, patent sahibinin ticari çıkarlarını etkilemeyeceği için, kapsam dışı bırakılmıştır.
Üçüncü fıkranın (b) bendinde, patent konusu buluşlarla ilgili deneme amaçlı fiiller, teknolojik gelişmelere katkıda bulunabileceği gerekçesiyle, patentle sağlanan hakkın kapsamı dışında bırakılmıştır.
Üçüncü fıkranın (c) bendinde, ruhsatlandırma için gerekli olanın dışındaki seri üretimin yapılmaması, depolanmaması ve satışa sunulmaması şartıyla, jenerik ilaçların ruhsat işlemleri için gerekli test ve deneylerde patentli ilaçların kullanılabileceği hükmü getirilmiştir. Böylece, patentin koruma süresi sonunda, ruhsatlandırma işlemleri önceden sonuçlanmış olan jenerik ilaçların piyasaya çıkış süresinin kısaltılması mümkün olacaktır. Ayrıca, bu bent kapsamındaki buluşlarla ilgili deneme amaçlı fiiller de teknolojik gelişmelere katkıda bulunabileceği gerekçesiyle, patentle sağlanan hakkın kapsamı dışında bırakılmıştır.
Üçüncü fıkranın (ç) bendinde, kişiye özel reçetede yer alan bir ilacın seri üretim olmaksızın eczanede hazırlanması ve bu ilacın kullanılması da, patentle sağlanan hakkın kapsamı dışında bırakılmıştır.
Üçüncü fıkranın (d) bendi ile, Paris Sözleşmesi hükümleri gözönünde bulundurularak, patent konusu buluşun Paris Sözleşmesine taraf devletlerin gemi, uzay aracı, uçak veya kara nakil araçlarının yapımında veya çalıştırılmasında veya bu araçların ihtiyaçlarının karşılanmasında, söz konusu araçların geçici veya tesadüfi olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunması şartıyla kullanılmasının patent hakkının kapsamı dışında olduğu düzenlenmiştir.
Üçüncü fıkranın (e) bendinde ise 5/6/1945 tarihli ve 4749 sayılı Kanunla onaylanan Milletlerarası Sivil Havacılık Anlaşmasının 27 nci maddesi hükmü gözönüne alınmıştır.
Maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen istisna, küçük çiftçilerin kendi işlediği arazilerinde patentli bir ürün ile yaptıkları üretim sonucunda elde ettikleri üründen, yine kendi işlediği arazilerinde yapacakları yeni üretimler için, kapsamı 8/1/2004 tarihli ve 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanunla belirlenen hükümler çerçevesinde, patente konu olan bitkinin çoğaltım materyalini kullanabilme hakkının tanınmasıdır.
Maddenin beşinci fıkrasında, beşinci fıkrada belirtilene benzer bir istisna, çiftçinin, patent sahibi tarafından ya da onun izniyle satılan ya da başka bir ticari yolla sağlanan patentli damızlık ya da diğer hayvan üreme materyalini, tarım amaçlı kullanması durumu için de tanınmıştır.
Bu istisnalar, tarımsal üretimin korunması ve kollanması amacıyla getirilmiştir.
Üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarda, ikinci fıkrada belirtilen fiillerin engellenmesine bazı istisnalar getirmektedir. Bu istisnalar, üyelerin patent sahibinin haklarına makul ölçüde kısıtlama getirebileceklerini belirten TRIPS’in 30 uncu maddesine ve 98/44/EC sayılı AB Direktifinin patentin koruma kapsamını sınırlayan 11 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına dayanmaktadır.
Maddenin altıncı fıkrasında, patente konu olan buluşun kullanımının kanunlara, genel ahlaka, kamu düzenine veya genel sağlığa aykırı olmama ve kanuni yasaklama ve sınırlamalara tabi olma zorunluluğu gözönüne alınarak, söz konusu kullanıma ilişkin sınırlar getirilebileceği belirtilmiştir.
Not: Sıra sayısının madde gerekçesi sayfaları taranmış görüntüdür; metin OCR (Tesseract tessdata_best, 300 dpi) ile okunup görüntüyle sözcük sözcük karşılaştırılarak yazılmıştır.
TBMM · S. Sayısı 341, 1/699 esas numaralı tasarının madde gerekçesi (madde 85), s. 44–45Gösterilen metin mevcut konsolide metindir. Hukuki işlemden önce resmî kaynağı kontrol edin; bu uygulama hukuki görüş yerine geçmez.